Page 59 -

Физика

ҚОСЫМША Роберт Гук несімен әйгілі болды? Оның ғылыми
жетістіктері туралы өз сыныптастарыңа арналған кішігірім баянда-
ма жаса. 0 0 0
Серпімділік күші = серіппенің қатаңдық коэффициенті ұза- 1 F = 0 1 1
ру); F серп = Δ
2 2 W 2
F серп — серпімділік күші, Н (Ньютон) 3 3 F = w 3 W
textbooks nis edu kz
k — серіппенің қатаңдық коэффициенті (дененің қатаңдығы), Н/м 4 4 4 W
(Ньютон/метр). Дененің қатаңдығы оның пішіні мен көлеміне, Шкала ұзаруды F = 2 w
көрсетеді
жасалынған материалына тәуелді.
Δl — ұзару (деформация кезіндегі дененің ұзаруы), м (метр).
сергімділік күші, Н
ЕСТЕ САҚТА! Дененің деформациялануы кезінде оның ішіндегі
бөлшектердің орналасуының өзгеруінен серпімділік күші пайда 20
болады. Серпімділік күші деформациялануға алып келген күшке 10
қарама-қарсы бағытталады. Егер деформация тудырушы күш әре-
кетін тоқтататын болса, онда дене бастапқы қалпына келеді неме- деформация, м
се деформацияланған болып қалады.
Гук заңы: серпімді созылу (немесе сығылу) кезіндегі сер-
пімділік күштерінің мәні дененің ұзындығының өзгерісіне штатив
тура пропорционал. Гук заңы аз мәнді серпімді деформация
кезінде орындалады.

ЗЕРТТЕУ Динамометр серіппесіне әсер ететін күш 10 Н, ал оның 0 көрсеткіш
қатаңдық коэффициенті 500 Н/м болған кездегі динамометр серіп- 10 5
песінің ұзаруын анықта. шкала 15
Серпімділік күшінің серіппенің ұзаруына тәуелділігі графигін 20 тостаған
25
сал. 30 жүк

Берілгені ХБЖ Шешуі
F = 10 H Н F серп = F үстел
k = 500 H/м Н/м F серп = kΔl
Δl = ? м Δl = F серп /k Гук заңы – ұзаруға пропорцианал
Δl = 10 Н/500 Н/м = 0,02 м күш
Жауабы: Δl = 0,02 м

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР

1. Бөлменің төбесіне ілінген аспа шам Жер- 3. Банджи джампинг — «тарзанка» атымен танымал экстре-
ге тартылады. Не себепті аспа шам Жерге малды спорт түрі. Блоукран көпіріндегі секірушілердің ал-
құламайды? дыңғы беттегі суретіне қара және келесі сұрақтарға жауап
2. Балықшы қармақтың көмегімен массасы бер:
300 г балықты бір қалыпты жоғары қарай a) Арқанды қандай материалдан жасау қажет? Материал
көтеріп, өзеннен шығара алатындығын қандай қасиеттерге ие болуы керек?
есепте. Қармақ бауының қатаңдығы 400 ә) Секіруші адам секіргенге дейін, секіру барысында және
Н/м және оның максимал ұзаруы 10 мм- секіргеннен кейін өз денесінің орнын қалай өзгертетін-
ден аспайды. дігін сипатта. Өз ойыңды түсіндір.

59