Page 80 -

8.3. Архимед заңы

Адамзат ежелден Кері итеруші күш
қайық және
кемелермен жүзді. Сұйықтағы қысым тереңдікке тәуелді өзгереді. Сонын
Сол уақыттағы нәтижесінде суға түсірілген әр дене, оны сыртқа
кемелер ағаштан ығыстырып шығуға тырысатын кері итеруші күштің
жасалатын, әсеріне тап болады.
қазіргі кезде Архимед — ең алғаш кері итеруші күштің бар екен- Архимед
жолаушы және жүк дігін анықтап, оның мәнін есептеп тапқан ежелгі грек (б.з.д
287-212)
кемелері әртүрлі ғалымы.
материалдардан
ҚОСЫМША Өзіңді ғалым және өнертапқыш ретінде елестет. Ғылы-
салынады. Бірақ ыққа түсірілген дененің көлемі edu kz
олардың барлығы ми журнал үшін Архимедтің техникалық зерттеулеріне мақала жаз.
жүзеді. Неге ауыр Кері итеруші күшті есептеу формуласы:
кеме батпайды, ал Кері итеруші (Архимед күші) күш = сұйықтың тығыздығы
textbooks nis
суға лақтырылған × гравитациялық үдеу g (тұрақты физикалық шама) × сұй-
жеңіл тас судың
түбіне батады?
F =ρ gV
A с д
g = 9,8 Н/кг

F A
Архимед заңы

Суы бар ыдысқа түсірілген жүк, суретте көр-
F T
сетілгендей, судың қандай да бір бөлігін кері
итеріп шығарады. Осы судың салмағы Ар-
Дене тығыздығы сұйық химед күшін теңгереді. Берілген тұжырым
тығыздығынан кем.
Архимед заңы деген атауға ие болған.

Кері итеруші (Архимед күші) күш = дене көлеміндей сұй-
ықтың салмағы = дене көлеміндегі сұйықтың массасы ×
F A
тұрақты физикалық шама g

Денелердің жүзуі
F T
Егер сұйықтағы денеге әсер ететін гравитациялық күш кері итеруші
Дене тығыздығы сұйық (Архимед) күшінен кем болса, онда дене сұйық бетінде жүзеді.
тығыздығына тең. Егер сұйықтағы денеге әсер ететін гравитациялық күш кері итеруші
(Архимед) күшіне тең болса, онда дене сұйықтың кез келген нүк-
тесінде тепе-теңдікте болады. Егер сұйықтағы денеге әсер ететін
гравитациялық күш кері итеруші (Архимед) күшінен артық болса,
онда дене сұйық түбіне батады.

F A

F T
Дене тығыздығы сұйық
тығыздығынан артық.
80