Page 21 -

Физика
ә) Жылдамдық (жылдамдық модулі) нөлге
тең емес, бірақ мәні тұрақты S, м V, м/с

Дене тұрақты жылдамдықпен қозғалатын мысал-
ды қарастырайық. Мысалы, ұшақ үшін автопилот
режимі немесе автокөліктің магистраль бойымен
қозғалуы. 4-суретті қара.
● Тәуелділік графигін құру кезінде координата-
textbooks nis edu kz
лар осьтерін дұрыс белгілеу қажет. Тәуелсіз
айнымалылар абсциссалар осінің бойында, t, с t, с 4-сурет
ал тәуелді айнымалылар ординаталар осінің
бойында орналасады.

● Тәуелсіз айнымалы деп уақытты, ал тәуелді айнымалы деп жолды аламыз. Бұл уақыт мәндеріне
ерікті түрде қойып, осы уақыт мезетіндегі жолды табамыз деген сөз.
Дененің жылдамдығы тұрақты болса, онда жолды келесі түрде есептеуге болатыны алдыңғы сабақтан
белгілі: d = s · t
(немесе векторлық шамалар үшін S = v · t )

Мысалы, эскалатор 0,8 м/с жылдамдықпен жылжиды, олай болса дененің жүрген жолы келесі түрде
болады: S = 0,8 · t .

Эскалатордың қозғалыс жылдамдығы бірқалыпты және 0,8 м/с тең, сәйкесінше графигі t осіне параллель
түзу түрінде беріледі. Бұл дегеніміз дененің жылдамдығы уақыт барысында өзгермейтінін білдіреді.

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР

1. Жүрген жолдың уақытқа тәуелділік графигінің әр 3. Жүгіру жылдамдығы 1,2 м/с және бастапқы ко-
бөлігі үшін қозғалысты сипатта. Келесі уақыт ара- ординатасы 630 м болатын түйеқұстың қозғалыс
лықтары үшін нысанның жылдамдығын анықта: теңдеуін жаз. Жолдың уақытқа тәуелділігінің гра-
4, 10 және 12 секунд. фигін сал. Қанша уақыт ішінде түйеқұс 550 м жерде
орналасқан ферманың басқа шетіне жүгіріп жетеді?
4. Графикті пайдаланып, А нүктесінен Е нүктесіне дей-
S, м
50 ін жүріп өткен велосипедші туралы шағын әңгіме
жаз.

0 4 10 12 t, с
– 25

2. Нысанның қозғалыс теңдеуі: = 2 + 4 .
a) Нысанның бастапқы нүктесін және жылдам-
дығын анықта.
ә) 5 с және 20 с кезіндегі нысанның орналасуын
есепте.
б) 10 секунд аралықты интервалды 2 секунд
деп алып, x(t) графигін сал.

21