Page 104 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 5.1.3 «Тұрақты даму» ұғымы,
«Тұрақты даму» белгілері мен бағыттары
ұғымы, белгілері мен
бағыттарын оқып
үйренесің. Тұрақты даму – қазіргі уақыт қажеттіліктерін қанағаттандыра-
тын, бірақ болашақ ұрпақтардың өз қажеттіліктерін қанағаттан-
ТІРЕК СӨЗДЕР: дыру қабілеттілігіне қауіп төндірмейтін даму болып табылады
бірнешеуін толық зертте. ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
(Брундтланд комиссиясының баяндамасы, БҰҰ, 1987 ж.).
■ тұрақты даму
«Тұрақты даму» термині алғаш 1987 жылы Дүниежүзілік
■ гуманизм
қоршаған орта мен даму комиссиясында айтылып, кеңінен
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ бағдарлама
қолданыла бастады. «Тұрақты даму» – қазіргі уақыттың қажет-
тілігін қамтамасыз ете отырып, болашақ ұрпақтардың өзінің
қажеттіліктерін қамтамасыз етуіне қауіп туғызбайтын даму деп
«Тұрақты даму» түсіну керек. Бұл өркениеттің дамушы күші адамның ақыл-ойы
ұғымы, белгілері мен болуы тиіс. Себебі, табиғат пен қоғам арасында белгілі бір
бағыттарына не
жатады? балансты сақтай отырып, даму керек. Сонда ғана біз келешек
ұрпақ үшін қажетті табиғи ресурстарды сақтап қала аламыз.
1992 жылдың маусым айында Рио-де-Жанейро қаласында
Тұр ақты даму
(sustainable development) өткен БҰҰ-ның Дүниежүзілік қоршаған орта мен даму комис-
– қазіргі уақыттың қа- сиясы өткізген конференцияда «Тұрақты даму» концепциясы
жеттілігін қамтамасыз және «ХХІ ғасырдың күн тәртібіне» атты ауқымды бағдарлама
ете отырып, болашақ қабылданды.
ұрпақтарға қауіп туғыз- Дамудың антропоцентрлік белгісі адамзаттың тірі қалуын
байтын даму.
және біздің ұрпақтарымыз өзінің сұраныстарын табиғи жағдай-
да және Жер мен ғарыштың экологиялық жағдайында бүгінгі
Тұрақты даму бегілері ұрпақтармен салыстырғанда кем емес мүмкіндіктерге ие бола-
1. Антропоцентрлік даму. тын, адамзаттың тоқтаусыз әрі үздіксіз ұзақ дамуға қабілеттілігін
2. Биосфероцентрлік көрсетеді. «Биосфероцентрлік белгі» ұғымы: биосфераның Жер
даму. бетіндегі тіршілік негізі және оның тұрақтылығы мен табиғи
эволюциясына қажетті жағдай ретінде адамзаттың әрі қарай
дамуы экофобты (экологиялық апат орын алуынан қорқу) түрде
жүрмейтіндей күйде сақтау.
Тұрақты дамудың 4 негізгі бағыты бар.
Біріншіден, қалпына келетін табиғи ресурстардың (Жер,
ЗЕРТТЕ. АКТ-ны қолдана орман т. б.) саны мен мөлшері уақыт өте келе азаймауы керек.
отырып, таңдауың бойын- Жер ресурстарына қатысты алсақ, ауыл шаруашылығына қа-
ша аталған мәселелердің
жетті жер аумағын сақтау. Егер пайдаланылатын жердің ауданы
азайса, ол жерден алынатын өнімнің көлемі азаймауы керек.
• Таңдалған мәселенің Екіншіден, қалпына келмейтін табиғи ресурстарды (мысалы,
толық сипаттамасы. пайдалы қазбалар) басқа да балама көздерін тапқанға дейін
• Мәселенің шешу жол-
дары. максимал мүмкіндікте пайдалануды азайту қажет.
• Қазіргі кезде дүниежүзі Үшіншіден, қоқыстардың мөлшерін азайту үшін аз қоқыс
бойынша бұл мәселе шығаратын, энергияны үнемдейтін технологияны енгізу керек.
қалай шешілуде?

104