Page 100 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 5.1.2 Табиғатты пайдалану түрлері
табиғатты
пайдалану түрлерін Бүкіл адамзат қоғамының даму тарихы табиғат пен адамзат-
топтастыруды оқып
үйренесің. тың қарым-қатынасынан тұрады. Осы уақыттың барлығында да
табиғат адамзаттың өмір сүру ортасы, материалдық байлық көзі
болып келді. Қоғамдық өндіріске табиғаттың жаңа байлықтары
коммуналды-тұрмыс- ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ТІРЕК СӨЗДЕР: ұдайы қосылып, оларды игеру мөлшері артып отырады. Ғылы-
ми-техникалық жетістіктер бұрын игеруге мүмкін болмаған, са-
■ табиғатты пайдалану
пасы төмен табиғат байлықтарын өндіріске қолдануға мүмкіндік
■ тиімді
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
береді. Нәтижесінде өндірістің табиғи ортаға әсері күшейеді,
■ тиімсіз
табиғат байлығын пайдалану мәселесі шиеленісе түседі. Та-
биғат байлығын пайдалану қарқынының артуы халық санының
өсуіне де байланысты. Халық тұтынатын өнімдерді арттыруға,
Табиғатты оған шикізат ретінде табиғат байлығын пайдалану мөлшерін
пайдалану түрлеріне кеңейтуге тура келеді. Сонымен қатар табиғат байлығы қорының
не жатады?
шексіз еместігін де ескерген жөн. Әсіресе қалпына келмейтін
табиғат байлықтарының, оның ішінде отын-энергия қорының
Табиғатты пайдалану тапшылығы сезілуде. Түсті металлдардың көбісі – мыс, қорғасын,
(nature management) – мырыш, қымбат бағалы металдар тапшы бола бастады. Олар-
қоршаған ортаның пай- дың әр тоннасын өндіруге бұрынғыға қарағанда анағұрлым көп
далы ресурстарын күн-
делікті өмірде және ша- еңбек жұмсауға тура келеді.
руашылық мақсаттарға Қазіргі кезде табиғи ортаны қорғау және табиғат байлығын
пайдалану. тиімді пайдалану мәселесі ұзақ мерзімдік экономикалық даму-
дың ең негізгі стратегиялық бағытына айналуда. Бұл стратегия
қоғамдық өндірістің үздіксіз дамуын, адамзат өмір сүруінің
Табиғатты пайдалану:
қалыпты жағдайын сақтауын қамтамасыз етуі тиіс. Аталған
• Тиімді. мақсатқа тек табиғи ортаны қорғау, табиғат байлығын ұқыпты,
• Тиімсіз. тиімді пайдалану нәтижесінде ғана жетуге болады. Табиғат
• Ресурстық (жер қой- пайдалану қоғамдық өндірістің ерекше саласы ретінде табиғат
науындағы байлықты
пайдалану, жерді пай- байлығын кешенді үнемдеп пайдалану арқылы қоғамның мате-
далану, суды пайдала- риалдық қажетін өтеуге және табиғи ортаға өндірістің зиянды
ну, орман қорларын әсерін болдырмауға бағытталған.
пайдалану, аң аулау, Табиғатты пайдалану түрлерін тиімді, тиімсіз, ресурстық,
балық аулау). салалық, аумақтық деп топтастыруға болады.
• Салалық (өнеркәсіптік,
ауыл шаруашылығы, Табиғатты тиімді пайдалану – бұл табиғи ресурстарды үнемді
көліктік, рекреациялық, игеру, табиғи ресурстарды толық пайдалану, қоршаған ортаны
ластауды едәуір қысқарту үшін қалдықтарды толықтай және
тық). бірнеше рет қолдану (яғни, қалдықсыз өндірісті ұйымдастыру).
• Аумақтық (жаһандық, Табиғатты тиімді пайдалану мысалына өндірісті қалдықсыз
ұлттық, аймақтық, жер-
гілікті). пайдалану жатады. Мысалы, күнделікті тұрмыста қолданылатын
ауызсуды тазартып, оны қайтадан пайдалану. Мұндай жағдай
ауызсу тапшы мемлекеттерде қолданылады.

100