Page 122 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 5.3.2 Дүниежүзілік шаруашылық
дүниежүзілік орталықтары
шаруашылық
орталықтарын аймақ
пен жекелеген елдер Дүниежүзілік шаруашылыққа саяси картадағы елдердің
деңгейінде картадан барлығы қатыса бермейді. Мемлекеттердің даму деңгейі мен
көрсетуді және
сипаттауды үйренесің. өндіріс орталықтарын ұйымдастырудағы әлеуметтік-экономи-
калық жағдайларын ескере отырып, дүниежүзілік шаруашылық
жүйесі секілді күрделі жүйеде «орталық» және «перифериялық»
ТІРЕК СӨЗДЕР:
елдер тобы айқын байқалып қалады. «Орталыққа» көбіне
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ шаруашылық ғылыми-техникалық прогреске дайын, өнеркәсібі дамыған
орталықтары
және қандай да болсын нарықтағы конъюктураға бейім бо-
■ таралу лып келетін дамыған елдер жатады. Бұл мемлекеттер жоғары
■ аймақтың мамандану технологиялық өнім мен тауарларды экспорттайды. «Пери-
саласы
ферияға» көбінесе дамушы елдер жатады. Бұл мемлекеттер,
■ орталық
негізінен, әлі де шикізатты ғана экспорттап, экономикасында
■ периферия
интеграция деңгейі төмен деңгейде қалып отырған елдер.
«Орталық» елдері бүгінгі күндері әлем шаруашылығының ірі
Шаруашылық орталықтарына айналып отыр. Олардың саны 20-дан асады.
орталықтарының Бұл елдердің үлесіне әлемдік ЖІӨ-нің 55%-ы және әлемдік
таралу экспорттың 70%-ға жуық үлесі келеді. 20 елдің ішінде айрықша
ерекшеліктері 4–5 орталық «көшбасшылардың» қатарында. Бұл орталықтар:
қандай? ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Солтүстік Америкалық (АҚШ пен Канада), Еуропалық («Үлкен
жетілікке» мүше ГФР, Ұлыбритания, Франция, Италия және ЕО
Дүниежүзілік шару- елдері), Қытай, Үндістан және Жапония (аталған елдер ішінен
ашылық жүйесі (ДШЖ) дамушы елдерді анықта).
(world economy system) –
дүниежүзі елдері ұлттық
шаруашылықтарының 4820
жиынтығы. ДШЖ сыртқы Кедендік одақ
сауда, капиталды сыртқа 21050 20251 5429
шығару, жұмыс күшінің Солтүстік Еуропалық 23159 Жапония
миграциясы, экономика- америкалық Қытай
лық келісімшарттар жа- 9459
сау, халықаралық эконо- Үндістан
микалық ұйымдар құру, 3240
ғылыми-техникалық Бразилия
ақпарат алмасу сияқты
өзара экономикалық
байланыстар мен өзара
қарым-қатынастардан
тұрады.
▲ 1-сурет. Ірі шаруашылық орталықтары (ЖІӨ көлемі бойынша)
СУРЕТПЕН ЖҰМЫС
1-сурет пен мәтінді пай-
даланып, ірі шаруашылық
орталықтарын анықта.

122