Page 118 -

6. Елтану

Елдердің географиялық орнын

анықтау

textbooks nis edu kz
Мемлекеттің географиялық орны дегеніміз – оның дүни-
Біз не үйренеміз? ежүзінде орналасқан нақты орны. Елдердің дүниежүзіндегі орнын

сипаттау үшін бірнеше орналасу факторларын қарастыру қажет.
Күнделікті өмірде сен өз мекенжайыңды ғана емес, оның
Бұл тарауда: маңайындағы айналаны да сипаттай білуің қажет. Сонымен қатар

✔ елдердің географиялық адамдарға белгілі бір жерді табу үшін жол көрсете алуың керек.
орнын анықтап Енді оны жаһандық ауқымда қалай жасау керектігін үйренесің және
топтастыруды; ол үшін пайдаланатын басты ресурстарды осы тараудан табасың.
✔ елдердің Олар саған дүниежүзіндегі жерлер туралы біліміңді тереңдетуге
экономикалық көмектеседі.
және географиялық Географиялық жағдайдың мынадай түрлерін атауға болады:
жағдайына баға беруді; 1) математикалық-географиялық жағдай (географиялық коор-
✔ елдерді географиялық динаталар жүйесіндегі орны);
және экономикалық 2) физикалық-географиялық (елге әсер ететін физикалық-гео-
орнына байланысты графиялық нысандарға қатысты орны);
топтастыруды үйренесің. 3) экономикалық-географиялық (шаруашылыққа әсер ететін
нысандарға қатысты орны);
О
A 4) саяси-географиялық (одақтас және қарсылас елдерге қатысты
орны).
Елдің географиялық координаталарға қатысты орнын білу –
Батыс Шығыс
ол қандай климаттық белдеулер мен табиғи зоналарда жатқанын,
жартышар О жартышар
батыстан шығысқа, оңтүстіктен солтүстікке қарай ұзындығын білуге
О
О мүмкіндік береді.
Географиялық жағдайдың ел дамуына әсері қандай?
С
О
Елдің белгілі климаттық белдеулер мен табиғи зоналарда ор-
Батыс Шығыс Шығыс
наласуы оның шаруашылығына әсерін тигізеді. Мысалы, ел аумағы
жартышар О Батыс жартышар
жартышар Солтүстік О жартышар
жартышар
үлкен болса, оның ресурстары да көп болуы мүмкін. Ел бай, дамыған
О
Экватор
мемлекетпен көршілес болса, оның сауда қарым-қатынастары жақ-
сызығы
Меридиан бойымен
С сы дамиды. Шегаралас мемлекеттің аумағында саяси қақтығыстар
С
Оңтүстік
О жартышар
О Батыс Шығыс болса, ол өзімен шектесетін мемлекеттерге зиянын тигізеді. Егер
жартышар О жартышар
С Солтүстік ел одақтас мемлекетпен көршілес болса, оның қауіпсіздігі күшейе
жартышар Солтүстік
жартышар
түседі. Географиялық жағдайдың игіліктерін барынша пайдаланып,
Экватор
кемшіліктерін жою үшін, мамандар оны үнемі терең талдап, ұсы-
сызығы Экватор
сызығы
С
ныстарды әзірлеп, елдің басшылығы жүзеге асырады (талдау үлгісі
О
Оңтүстік
жартышар Оңтүстік
жартышар 119-беттегі кестеде берілген).
Солтүстік
жартышар
С Мемлекеттің орналасуын зерттеу үшін қолданылатын
С
Экватор сұрақтар:
сызығы
Мемлекеттің атауы.
Оңтүстік Мемлекеттің экваторға қатысты орналасуы (солтүстік немесе
жартышар
оңтүстік ендігі).
С Географиялық ендікпен
118