Page 44 -

Атмосфералық қысым мен жел

Бұл сабақта: Атмосфералық қысым дегеніміз – ауаның Жер бетіне

✔ қысым мен желдің түсірген салмағы. Жер бетінің әр шаршы сантиметріне бүкіл ауа
ауа райының қабаты 1 кг 33 г салмақ түсіреді. Жер бетіндегі түрлі аймақтағы,
textbooks nis edu kz
қалыптасуындағы биіктіктегі атмосфералық қысымды бір-бірімен салыстыру және
маңызын білесің. қалыпты атмосфералық қысымды анықтау үшін 45° ендіктегі теңіз
дейгейіндегі қысым алынады. (Неге 45° ендіктегі қысым алынады?)
Сынап бағанасының 760 мм биіктігіне тең қысым қалыпты ат-
мосфералық қысым деп аталады. Жер бетінен әрбір 10 м биіктікке
көтерілгенде қысым шамамен 1 мм төмендейді. Ауа жылынған сай-
ын жеңілдеп жоғары көтеріледі. Атмосфералық қысым барометр
деп аталатын құралмен өлшенеді. Барометрдің екі түрі – сынап
барометрі және анероид барометрі (ылғалсыз) қолданылады. Ауа
қысымы миллибар деп аталатын бірлікпен өлшенеді. Атмосфе-
радағы ауаның горизонталь бағытта қозғалуын жел деп атайды.
Оның пайда болуының басты себебі – атмосфералық қысымның
әртүрлі болуы. Атмосфералық қысым айырмашылығы неғұрлым
жоғары болса, жел жылдамдығы соғұрлым жоғары болады. Уақыт
мерзіміне байланысты тұрақты, маусымдық және уақытша желдер
топтарын ерекшелеуге болады (сызба). Тұрақты желдер географи-
ялық ендіктерге байланысты ажыратылады: тропиктерде – пассат,
қоңыржайда – батыс желдер, полюске жақын аймақта полярлы
шығыс желдер болады.

ЖЕЛ

ТҰРАҚТЫ МАУСЫМДЫҚ УАҚЫТША

ПАССАТ БАТЫС ПОЛЯРЛЫҚ МУССОН ФЕН, ЦИКЛОН АНТИЦИКЛОН
ЖЕЛДЕР ШЫҒЫС БОРА,
ЖЕЛДЕР БРИЗ
ЖӘНЕ
Т.Б.

30° ОҢТҮСТІК 35° ЖӘНЕ 65° ПОЛЯРЛЫ АУДАНДАР- ОРТА- БІРКЕЛКІ ҚЫСЫМ
ЖӘНЕ 30°СОЛТҮСТІК ЕНДІКТЕРДЕ ДА ШЫҒЫС БАҒЫТТА ЛЫҒЫНДА СЫЗЫҚТАРЫМЕН
ЕНДІКТЕР АРАСЫН- БОЛАТЫН, СОҒАТЫН ҚҰРҒАҚ ЖЕЛ- ҚЫСЫМЫ ТҰЙЫҚТАЛҒАН,
ДАҒЫ ТРОПИКТЕРДЕН СОЛТҮСТІК ДЕР. БАТЫС ЖЕЛДЕР- ТӨМЕН АТМОСФЕРА-
ЭКВАТОРҒА ҚАРАЙ ЖАРТЫШАРДА МЕН САЛЫСТЫРҒАНДА АЙМАҚПЕН ЛЫҚ ҚЫСЫМЫ
СОҒАТЫН ТҰРАҚТЫ ОҢТҮСТІК-БА- КҮШІ АЗ БОЛАДЫ. СОЛ- БІРГЕ АТМОС- ЖОҒАРЫ АЙМАҚ,
ЖЕЛДЕР. СОЛТҮСТІК ТЫС, ОҢТҮСТІК ТҮСТІК ЖАРТЫШАРДА ФЕРАНЫҢ ЯҒНИ ЖОҒАРҒЫ
ЖАРТЫШАРДА ЖАРТЫШАР- СОЛТҮСТІК-ШЫҒЫС, ҚҰЙЫНДЫ ҚЫСЫМ ЖҮЙЕСІ.
СОЛТҮСТІК-ШЫҒЫС, ДА СОЛТҮСТІК ОҢТҮСТІК ЖАРТЫШАР- ҚОЗҒАЛУЫ. ҚЫСЫМ ОРТА-
ОҢТҮСТІКТЕ БАТЫС БАҒЫТ- ДА ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ЛЫҒЫНАН ШЕТІНЕ
ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫС ТА СОҒАТЫН БАҒЫТТА СОҒАДЫ. ҚАРАЙ ТӨМЕНДЕЙ
БАҒЫТҚА ИЕ. БАСЫМ ЖЕЛ. БЕРЕДІ.

44