Page 42 -

Атмосфералық жауын-шашын

Бұл сабақта: Атмосфералық жауын-шашын – бұлт не-
✔ жаңбырдың қалай қалыптасатынын; месе ауадан жер бетіне қатты және сұйық күйінде
түсетін ылғал. Оған жаңбыр, қар, шық, қырау
✔ жауын-шашын мөлшерінің неліктен және қылау, бұршақ жатады.
бір орыннан екінші орынға өзгеріп Жылы ауа массалары жоғары көтерілген кез-
Экватор textbooks nis edu kz
отыратынын білесің;
де, оның құрамындағы ылғал суып, конденсаци-
✔ ауадағы су буын анықтауды үйренесің. яланып, ұсақ бөлшектері іріленіп, төменге түседі
(А суреті). Бұлттардан немесе ауадан төмен түсетін
ауадағы ылғал атмосфералық жауын-шашын деп
A
аталады. Жауын-шашын сұйық (жауын) және қатты
Су буы қатты күйге
Температураның айналып, ауырлап (бұршақ, қар) күйінде түседі. Түсуіне байланыс ты
төмендеуі жауын-шашын, жаңбыр,
конденсацияны қар не бұршақ күйінде жауын-шашын ақ жауын, нөсер және сірікпе бо-
тудырады – су буы жауады лып бөлінеді. Жауын-шашын жер бетінде біркелкі
судың және бұлттың
тамшыларына қайта түспеуі мүмкін.
айналады Ауаның шөгу нүктесіне
Жылы ауа теңізде, дейін салқындауы А сызбасында жаңбырдың қалай қалыпта-
көлдерде, өзендер- сатыны көрсетілген. Ол жердегі және теңіздегі
де, топырақта және Ауа температурасының
өсімдіктерде булану- төмендеуі судың булануы әсерінен пайда болады. Була-
дың пайда болуына Су буы ну дегеніміз – судың су буына (газға) айналу
әкеліп соғады – су тасымалданатын
буға айналады жылы ауа үдерісі. Жылы және ылғал ауа жоғарылап, суыйды,
суыған сайын ол бойында су буын сақтай алмай-
ды. Соңында су буымен қанығып, ауа шарықтау
шегіне жетеді. Су буының қатты күйге айналуын
конденсация деп атайды. Бұл – су буының қайта
су тамшыларына немесе температура 0-ден төмен
(жерасты сулары) болса, қарға айналуы және бұлттар түзілу үдерісі.
Бұлттар ылғалдан түзілген майда тамшылардан
тұрады. Бұл миллиардтаған тамшылардың бар-
лығының бірігіп, аспанда бұлт ретінде ғана көрі-
Ә неді. Соңында, ауа ағындары
жоғарылаған сайын тамшы-
лардың көлемін ұстай алмай,
олар төменге жаңбыр болып
E түседі.

C

А B 3 000 мм
2 000 мм
D 1 000 мм
500 мм
F 250 мм

Ә картасында атмосфералық жауын-шашынның дүниежүзі бойынша әртүрлілігі
көрсетілген. Кейбір жерлерде ол өте жоғары (жылына 3000 мм-ден асады), ал кейбір
жерде мүлде болмайды.
42