Page 109 -

Физика
Тепе-теңдік нүктесін табу: Тепе-теңдік және моменттер.

Егер иіндікке бірнеше күш әсер ететін болса, әсіресе, 1-адам 2-адам
күштер иіндіктің екі жағынан әсер ететін болса, онда
әрбір күш оның тепе-теңдік күйіне әсер етеді. Иіндікке
әсер ететін күш оны сағат тілінің бойымен немесе сағат
тіліне қарама-қарсы бағытта айналдыра алады. Иіндік
textbooks nis edu kz
тепе-теңдікте болу үшін оны сағат тілінің бойымен не- 2 м 1 м
месе сағат тіліне қарама-қарсы бағытта айналдыратын 500 Н 1000 Н
күш моменттерінің теңдігі орындалу қажет. Бұл ереже Ортасы
моменттер ережесі деп аталады.

M 1 = M 2
F 1 ∙ d 1 = F 2 ∙ d 2

Жоғарыдағы сурет бойынша біз сағат тілінің бойымен немесе сағат тіліне қарама-қарсы
бағытта айналдыратын моменттерді есептей аламыз.

M = 500 Н ∙ 2 м = 1000 Н ∙ м
1
M = 1000 Н ∙ 1 м = 1000 Н ∙ м
2

Моменттер шамасы жағынан тең бағыттары жағынан қарама-қарсы болғандықтан
бұл күш моменттері тепе-теңдікте. Бұл дегеніміз әткеншек статикалық тепе-теңдікте
тұр және қозғалмайды дегенді білдіреді. Айналу осіне қатысты кез келген ығысу әткен-
шекті қозғалысқа келтіреді, сондықтан оны тепе-теңдікте ұстап тұру қиын!

ЗЕРТТЕУ Сызғыш, ағаш сына мен жүктің көмегімен иіндіктің тепе-теңдік шартын
анықта. Статикалық тепе-теңдік орнағанша, жүкті иіндіктің екі жағына да қойып және
айналу осіне дейінгі қашықтықты өзгерте отырып, ең кем дегенде 4 әртүрлі жағдайды
тап. Барлық әрекетіңді жаз.

ОЙЛАН

Маған тіреу нүктесін көрсетіңдер, мен Жерді айналдырамын

деп Сиракуздың ұлы физигі және математигі Архимед (б.з.д 287 —
212) айтқан. Архимедтің ойы келесіде болған: «күш иіні неғұрлым
үлкен болса, бұл күш соғұрлым көп жүк көтереді». Өте ұзын иіндіктің
көмегімен шамасы бойынша үлкен күшті алуға болады. Сонымен, Ар-
химед Жерді көтере алар ма еді? Бұл мүмкін бе? Мүмкін болса, қалай?
Архимед иіндігі

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР

1. Есіктің тұтқасы неге есіктің ортасына қарай 3. Екі тік бағыттағы 10 Н және 15 Н күштер иіндіктің екі ұшына
орналасады? әсер етеді. Иіндіктің ұзындығы 15 см, ал массасын ескер-
2. Шамасы жағынан бірдей екі күш салмақ- меуге болады. Егер иіндік тепе теңдікте болса, тепе-теңдік
нүктесі қайда орналасады?
сыз иіндікке әсер етеді? F күш моменті
1
2 Н∙м, ал F күш моменті 1 Н∙м-ге тең. Осы 4. Ұзындығы 10 м және салмағы 9 кН болатын бөрене екі
2
иіндік тепе-теңдікте тұра ма? параллель арқанның көмегімен көлденең көтерілді. Егер
бір арқан бөрененің ұшына, ал екіншісі бөрененің ұшынан
1 м қашықтықта бекітілген болса, арқандардың керілу
күшін анықта.
109