Page 118 -
P. 118
12.2. Жер қозғала ма?
Егер аспанға күннің Жердің пайда болуына 4,6
әр мезгілінде млрд. жыл өтті және Жер Күнді
қарасаң Күн тіршіліктің пайда болуымен қа-
аспан бойымен тар айнала бастады. Алғашқы-
textbooks nis edu kz
шығыстан да ғаламшарлар қозғалысы
бастысқа қарай туралы екі мүмкін түсіндірме
болды: Жер қозғалмайды, ал
қозғалады. жұлдыздар мен басқа ғалам- Фуко маятнигінің көрсетілімі, 1851,
Түнгі аспандағы шарлар оны айналады және (Гравюра, 1890)
жұлдыздар да Жер өз осінде айналады.
солай қозғалады. Біраз уақыт бойы біз Жер өз осінде айналады деп болжадық, тек
Не себепті бұлай 1851 жылы үлкен маятниктің қолданылуымен тәжірибеде дәлелденіп,
болады деп болжам расталды. Жердің өз осінен толық бір рет айналып шығатын
ойлайсың? уақыты тәулік деп аталды.
ТАПСЫРМА Шам мен допты қолданып, Жердегі күн мен түннің ауы-
суын модельде. Өз моделіңнің артықшылықтары мен кемшіліктерін
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
талқыла.
Бір жыл мезгілінің ауысуы
белгілі бір уақытта ғана бо- Пейзаждың өзгеруі: Жыл және жыл мезгілдері
лады: 21 маусым жазғы күн Ежелгі адамдар егін егу, ору және жұмыстарын жасау үшін үшін ежелгі
тоқырауы, солтүстік жарты адамдар Жердің қалай қозғалатынын және уақыт өте қалай өзгеретін-
шарда ең ұзақ күн. 21 жел- дігін бақылады. Бұл құпияның алғашқы көмегі — жыл мезгілдерін
тоқсан қысқы күн тоқырауы бақылау болды.
— солтүстік жарты шарда
ең ұзақ түн. 22 наурыз бен ТАПСЫРМА Шам мен волейбол добын қолданып Жердегі жыл
23 қыркүйек көктемгі және мезгілдерінің ауысуын көрсет. Жердің көлбеулігі жылдың әр мез-
күзгі теңелу, бұл уақытта күн гіліндегі күннің ұзақтығына қалай әсер етеді?
мен түннің ұзақтығы тең бо-
лады.
118
