Page 116 -

12.1. Күн жүйесі

Күн жүйесі
ортасында Күн
және оны айналған
сегіз ғаламшар
textbooks nis edu kz
мен астероидтар
белдеуінен
тұрады. Бұл
аспан денелерінің

бір-бірінен
қандай айыр-
машылықтары
бар?

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? Күн жүйесі қалай құрылған?

Біздің Күн жүйемізге ең жақын Күн жүйесі көптеген әртүрлі аспан денелерінен тұрады: жұлдыз-
орналасқан жұлдыз Проксима дар, ғаламшарлар мен олардың серіктері, сонымен қатар
Центавра болып табылады, ол өлшемдері мен пішіндері, қозғалыс траекториялары әртүрлі
бізден 4,2 жарық жылы (1 жа- астероидтар мен кометалар.
рық жылы шамамен 9 триллион
км-ға тең) қашықтықта орна-
ласқан. Шолпан мен Ураннан Біздің жұлдызымыз: Күн
басқа ғаламшарлар батыстан
шығысқа қарай айналады. Уран Күн біздің галактикаға кіретін миллиондаған жұлдыздардың
айналу барысында қырынан жа- бірі болып табылады. Ол біздің Күн жүйеміздегі ең ірі нысан. Оның
тады деуге болады, себебі оның
осінің көлбеулігі шамамен 900. массасы жуықтап алғанда Күн жүйесінің барлық массасының 98%
Біз ғаламшарлардың қозға- құрайды. 5-тарауда оқып білгеніміздей, Күн барлық массасы бар
лысын бір бағытта айналатын нысандарға үлкен тартылыс күшімен әсер етеді. Сондықтан Күн
зырылдауық ретінде қарасты-
руымызға болады. Шолпан мен жүйесінің барлық нысандары оны айналады.
Уран қарсы бағытта айналатын
зырылдауықтар. Ғаламшарлар

Күн жүйесі ғаламшарының Күннен алыстау ретімен орналасуы: Мер-
курий (қазақша аты —«Болпан» немесе «Кіші Шолпан»), Шолпан,
Жер, Марс (қазақша аты—«Аңырақай» немесе «Қызыл жұлдыз»),
Юпитер (қазақша аты — «Есекқырған»), Сатурн (қазақша аты —
«Қоңырқай»), Уран және Нептун. Уран мен Нептунды тек телесо-
коптың көмегімен көруге болады. Ал басқа ғаламшарларды ашық
түндерде жай көзбен де көруге болады.

ТАПСЫРМА Аспан нысанына ғаламшар мәртебесін беру үшін Ха-
лықаралық Астрономиялық Одақтың бекіткен негізгі үш шартын
анықта.

116