Page 40 -
P. 40
4.3. Дененің тығыздығы
1 кг мақта ауыр Тығыздық
ма әлде 1 кг шеге Таразыға қорғасын және ағаш білеушелер салынған, көлемдері
ауыр ма? Олардың бірдей. Қорғасын білеушенің массасы ағаш білеушенің массасынан
қайсысы көбірек артық. Неліктен? Ол тығыздыққа байланысты. Бұл денелердің тығыз-
textbooks nis edu kz
көлем алады? Неге дығы әртүрлі.
сен олай ойлайсың?
ЕСТЕ САҚТА! Бірлік көлемдегі дененің массасы дене тығыздығы деп ата-
лады.
Қорғасынның тығыздығы — 11300 кг/м , демек, 1 м қорғасынның
3
3
массасы 11300 кг-ға тең. Ағаш тығыздығы (емен) — 800 кг/м -ға тең,
3
демек, көлемі 1 м ағаш тақтасының массасы — 800 кг. Қорғасын мен
3
ағаштың тығыздығын салыстыратын болсақ, қорғасын тақтасының
массасы ағаш тақтасынан артық екенін көреміз.
Дененің тығыздығын есептеу үшін оның массасын көлеміне бөлеміз.
Қатты заттардың тығыздық=масса/көлем ρ =
тығыздығы Дененің тығыздығы грек алфавитінің ρ («ро»). әрпімен белгіленеді.
Қатты зат кг г
ρ/ ρ/ Халықаралық бірліктер жүйесі ХБЖ бойынша тығыздықтың өлшем
м 3 см 3 кг
3
Алтын 19300 19,3 бірлігі килограмм метр кубқа ( м 3 ). Егер көлем см және масса г-мен
г
Қорғасын 11300 11,3 өлшенген болса, грамм сантиметр кубқа ( cм 3 ) қолдану ыңғайлы.
Күміс 10500 10,5 Судың тығыздығы 1000 кг/м , немесе 1 г/см -ға тең.
3
3
Мыс 8900 8,9 кг 1000 г г
Болат, Темір 7800 7,8 1000 м 3 =1000 1000000 см 3 =1 см 3
Қалайы 7300 7,3
Мәрмәр 2700 2,7 ЕСТЕ САҚТА! Кез келген дененің г/ см -пен өрнектелген тығыздық мәні
3
Алюминий 2700 2,7 кг/м -тан 1000 есе кем болады.
3
Кірпіш 1800 1,8
Мұз 900 0,9 Газдың, сұйықтықтың және қатты дененің
Парафин 900 0,9 тығыздығы
Қарағай 400 0,4
Тығын 240 0,24 Тығыздықты есептеу әдісі барлық заттар үшін бірдей және оның
газ, сұйықтық немесе қатты дене болуына тәуелсіз. Егер дене өзінің
Сұйықтықтардың агрегаттық күйін өзгертетін болса, онда тығыздығы да өзгереді.
тығыздығы Себебі молекулалық деңгейде молекулалардың өзара орналасуы
Сұйықтық кг г өзгереді, нәтижесінде бастапқы массасы сақтала отырып, көлемі
ρ/ ρ/
м 3 см 3 өзгереді. Мысалы, массасы бірдей темір қатты күйде сұйық күйімен
Сынап 13600 13,6 салыстырғанда азырақ көлемді алып жатады. Егер қатты зат сұйыққа
Күкірт қышқылы 1800 1,80 айналатын болса, оның тығыздығы өзгереді, ал сұйық күйден газ
Бал 1350 1,30 күйіне айналатын болса, тағы да өзгереді! Бұл оның массасының
Теңіз суы 1030 1,03
Сүт 1030 1,03 өзгеруінен емес, алып жататын көлемінің ұлғаюынан болады. Демек
Таза су 1000 1,00 бір заттың тығыздығы газ күйінде сұйық күйіне қарағанда азырақ,
Күнбағыс майы 930 0,93 ал сұйық күйінде қатты күйіне қарағанда азырақ.
Көлік майы 910 0,91 ТАПСЫРМА Қалай ойлайсыңдар, мұз тығыздығы су тығыздығынан
Керосин 800 0,80
Спирт 790 0,79 жоғары болғанда, не болушы еді?
Бензин 730 0,73 Ресейдегі Хабаровск қаласындағы Амур өзеніндегі көктемгі мұзды дрейф
40
