Page 67 -

Физика
Үйкеліс күші неден тәуелді?
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
Таудан түсіп келе жатқан шаңғышы қандай да бір
арақашықтықты жүргеннен кейін тоқтайды. Оның Үйкеліс күшінің пайда болу себебі — екі беттің
өзара жанасуы, осы кезде екі беттің молекулала-
қозғалысына не кедергі жасайды? Бір дене екінші ры бір-біріне тартылып, молекулар арасындағы
дене бетімен қозғалған кезде қозғалыстың жалға- күштің пайда болуына итермелейді.
суына кедергі жасайтын сырғанау үйкеліс күші пайда Осы үйкеліс жанасатын беттер түрлеріне және
болады екен. Үйкелістің пайда болуының бірден бір қаншалықты олар жақын орналасқандарына тәу-
textbooks nis edu kz
елді. Дене бетіне қаншалықты үлкен күш әсер
себебі — беттің кедір-бұдыр болуы. етсе, соншалықты үйкеліс күші де үлкен болады.

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР

1. Мектепке дейінгі жолда көрінген тыныштық, сырғанау және домалау үйкелістерінің үш әртүрлі мысалда-
рын келтір және түсіндір.
2. Бір минут ішінде алақандарыңды үйкелесең не болады? Алақандарыңды сулап, экспериментті қайтала.
Нәтижелерін салыстыр. Не болды? Үйкелістің қай түріне жататынын анықта:
а) тасжол бойымен мотоциклшінің қозғалысы;
ә) күнге қарсы киетін көзілдірік кию;
б) төбешіктен сырғанап келе жатқан шаңғышы;
в) сөреде тұрған кітап;
г) ролик теуіп жүрген бала.
3. Футболшы доппен соққы жасады. Доп жермен домалап, тоқтады. Осыған не әсер еткенін түсіндір.

67