Page 6 -

textbooks nis edu kz
1 Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

Кез келген ғылым саласы көптеген зерттеулер мен тә-
жірибе арқылы қалыптасқан. Зерттеу адамның ақыл-ойын Бұл тарауда:
арттырып, арнайы құралдарды ойлап табуына мүмкіндік ✔ географияның зерттеу
берді. Мысалы, тұсбағар құралын қытайлықтар ойлап тауып, әдістерін (далалық,
картографиялық,
адамзат көкжиек тұстарын анықтай алатын болды. Ежелгі
теориялық, қашықтықтан
және орта ғасырлық саяхатшылар астролябия, квад рант,
зерделеу);
секстант сияқты қарапайым навигаторлық құралдарды пай- ✔ географиялық (сандық
даланып, мұхиттарды кесіп өтті. Уақыт өте келе, мұндай құ- және сапалық)
ралдар біртіндеп жетілдіріле береді. Мысалы, бұрындары деректерді талдауды;
✔ географиялық
қарапайым телескоп арқылы жақын жердегі нысанды көре
нысандардың,
алса, қазіргі кезде ғаламшарлар мен галактиканы зерттейтін
құбылыстардың
«Хаббл» ғарыштық телескопы бар. және үдерістердің
модельдерін түрлі
Географиялық зерттеу әдістері дегеніміз – географиялық материалдардан немесе
ақпаратты алу және оны өңдеу. Ғасырлар бойы география- түрлі техникаларда
жасау арқылы
лық деректер көптеп жинақталды. Қазіргі заманда жинақ-
ерекшеліктері мен
талған географиялық деректерді өңдеу және оны талдау
қасиеттерін түсіндіруді;
маңызды болып табылады. Сонымен бірге жаңа заман тала- ✔ тақырыптық карталарды
бына сай зерттеу әдістерінің пайда болуы адамзаттың білім сипаттайтын қосымша
көкжиегін кеңейте бермек. Негізінде географиялық зерттеу элементтерді (қима,
диаграмма, график,
әдістерінің түрлері көп. Бұл сыныпта географиялық зерттеу
кесте) жіктеуді, талдауды
әдістерінің бірнеше түрімен жұмыс жасайсың.
және құрастыруды
Зерттеу жұмыстарын географиялық әдістерді қолдана білетін боласың.
отырып орындағаннан кейін қорытынды ретінде болжам
жасалады. Мысалы, ауа райын көпжылдық бақылау арқылы Бастайық!
әр жылға немесе әр 10 жылға алдын ала болжам жасалады. ✔ 7-сыныпта «Не? Қайда?
Қашан? Неге?» деген
Географиялық зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін арнайы маңызды сұрақтарға
жауап іздедің.
құрал-жабдықтармен өлшеу және бақылау қажет. Әр зерт- Географиялық білімің
теу көрсеткішінің өлшем бірліктері болады. Мысалы, жел мен дағдың қалыптасты.

жылдамдығының өлшем бірлігі м/с екенін өткен сыныптан ✔ Сен жазғы демалысыңды
қайда өткіздің?
білесің. ✔ Не көрдің?

География сабағында тақырыптық карталар, атластар, ✔ Қандай ақпарат білдің?
кескін карталармен және жергілікті жердің планымен жұмыс ✔ Қандай зерттеулер
жүргіздің?
жасау керек. ✔ Неге ол жаққа бардың?

6