Page 9 -

textbooks nis edu kz
нақты екендігін дәлелдей алады. Мысалы, итальян ғалымы
Абстракциялау – қарастыры-
Эванджелиста Торричелли ауа қысымының бар екендігін сы-
лып отырған үдерістің (құбы-
напты қолдана отырып, тәжірибе арқылы дәлелдеп шықты. лыстың) жалпы, қолданыста
Зерттеу түрінің ерекшелігіне байланысты, соған сәйкес бар қасиеттеріне (заңдылық-
әртүрлі әдістер қолданылады. тарына) көңіл бөлу үшін, оның
жеке, кейде жоқ қасиеттеріне
Қазіргі ғылымда көптеген теориялық әдіс түрлері қолда-
ойша тоқталу.
нылады. Соның негізгілеріне талдау, синтез, абстракциялау
жатады.
Талдау нысанды ойша құрамдас бөліктерге бөліп, олар-
дың арасындағы басты байланысты анықтауға мүмкіндік
береді. Талдау – географиялық нысанға тән белгілер мен
қасиеттерді анықтаудан тұратын теориялық зерттеу әдісі.
Оны мынадай сызбадан көруге болады.

Таудың пайда Тауды құрайтын
болуы тау жыныстары
Таудың пайда
болуы

Таудың геогра- Таудағы ауа
фиялық орны райы

Синтез. Бұл әдісте нысанды кешенді қарау қағидасы сақ-
талады. Осы әдіс бойынша нысан немесе нысандар тобы
тұтас дүние ретінде барлық құрамдас бөліктерімен бірлікте
қарастырылады. Оны мынадай сызбадан көруге болады. Торричелли Эванджэлиста

Көлдің пайда Көлдің тіршілік
болуы иелері
Зерттелетін
нысан,
мысалы, көл Көл суының
Көлдің геогра-
фиялық орна- физикалық және
ласуы химиялық қасиеті

Картографиялық әдіс – картадан қажетті ақпаратты алу,
картаны құрастыру, карта бойынша нысанды картадан табу,
координатасын анықтау, картаға түсіру (мысалы, таудың

биік шыңдарын, биіктігін, координатасын анықтау). Карта
арқылы географиялық нысанның орналасуын ғана емес,
әртүрлі құбылыстардың орын алуы туралы ақпараттарды
да білуге болады.

Тапсырма Қазақстанның физикалық картасы арқылы бірнеше таудың
биіктік нүктесі мен координатасын анықта.
Сынап бағанасы

9