Page 153 -

Глоссарий

А саулық сақтауды, ТКШ жүйелерін, қауіпсіздікті және
т. б. басқару үшін заттардың интернет жүйелерін ин-
Автоматтандыру – адамның энергияны, матери-
теграциялаудың қала құрылысы тұжырымдамасы.
алдарды, бұйымдарды немесе ақпаратты алу, қайта
құру, өңдеу және пайдалану үдерістеріне қатысудан Ақыл-ойдың жылжуы немесе брейн-дрейн –
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
босату, не осы қатысу дәрежесін немесе орындала- жоғары білімді мамандардың халықаралық қозға-
тын операциялардың еңбек сыйымдылығын елеулі лысы.
азайту мақсатында өзін-өзі реттейтін техникалық Антропогенді ландшафт – адамның шаруашылық
құралдар мен математикалық әдістерді пайдала-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
әрекетінің нәтижесінде өзгеріске ұшыраған табиғи
натын ғылыми-техникалық прогрестің бір бағыты.
ландшафт.
Агломерация – үлкен қалалар маңына кіші елді ме-
Ауа райы ауытқуы – жыл мезгіліне қарамай мете-
кендердің шоғырлануы немесе үлкен қалалардың
орологиялық құбылыстардың күрт өзгеруі.
өз айналасындағы қалаларды қосып алуы.
Ауыл – ауыл шаруашылығының салалары: орман,
Агроклиматтық ресурстар – ауыл шаруашылығын- балық аулау, егін және мал шаруашылығы дамыған
да ескерілетін климаттық жағдайлар: вегетаци- елдi мекен.
ялық кезеңдегі жауын-шашын мөлшері, жылдық
жауын-шашын мөлшері, вегетациялық кезеңдегі Ә
температура мөлшері, аязсыз кезеңнің ұзақтығы Әлемдік өркениет – қоғамның материалдық және
және т. б.
рухани жетістіктерінің жиынтығы.
Агроклиматтық ресурстар – адамзат тіршілігіне
Б
маңызды, ауыл шаруашылығының мүмкіндіктерін
арттыратын климаттық жағдайлар. Бальнеотерапия – физиотерапия және курортоло-
гия бөлімі; минералды сулармен емдеу (жергілікті
Адам дамуының индексі (Human Development
және жалпы ванналар, бассейндерде жуу). Баль-
Index) – Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдар- неотерапияға минералды су ішу, ішекті суландыру
ламасы (БҰҰДБ) жасайтын және Біріккен Ұлттар Ұй- және жуу, ингаляция және т. б. жатады.
ымының (БҰҰ) Адам дамуы туралы баяндамалары-
ның арнайы сериясы шеңберінде пайдаланылатын Биоклиматология – климаттың тіршілікке әсері
әлемнің елдері мен өңірлерінде адамның дамуын туралы ілім. Климаттың адамның денсаулығы мен
сипаттайтын құрамдастырылған көрсеткіш. тіршілігіне және жануарлар мен өсімдіктердің
өсіп-өнуіне әсерін зерттейді.
Аймақтық потенциалы – бұл халықтың өмір сүру
деңгейі мен сапасын арттыру, әлеуметтік экономи- Биологиялық өнімділік – жалпы жағдайда:
каны одан әрі дамыту, саяси тұрақтылықты нығайту экожүйенің құрамына кіретін өсімдіктердің, мик-
мақсатында қоғамдық ұдайы өндіру үдерістеріне роағзалардың және жануарлардың биомассасын
пайдаланылатын немесе тартылуы мүмкін барлық жаңғыртуды білдіретін ұғым. Тар мағынада: адам
қолда бар ресурстардың (табиғи және қоғамдық, пайдаланатын жабайы жануарлар мен өсімдіктерді
материалдық және рухани) аумақтық жиынтығы. өсіру ретінде түсіндіріледі.
Акклиматизация – адамның өзгерген климаттық Босқындар – төтенше жағдайларға байланысты
және географиялық жағдайларға бейімделу үрдісі. тұрақты тұрған елден кеткен адамдар. Сонымен
қатар соғыс немесе дүлей зілзалалар салдарынан
Ақаба сулар – елді мекендер мен өнеркәсіп кәсіпо-
рындарының аумағынан арнайы кәріз жүйелері тұрғындардың өз туған жерлерін жаппай тастап
кетуі.
жабдықталған, әртүрлі өндірістік қалдықтармен
ластанған су. Булану – судың сұйық күйден газ күйіне, яғни буға
айналып, атмосфераға таралуы.
«Ақылды» қала – көптеген ақпараттық және ком-
муникациялық технологияларды (АКТ), соның ішін- Буланушылық – су қоры шексіз болған жағдайда
де қалалық инфрақұрылымды: көлікті, білімді, ден- булану мүмкіншілігі.

153