Page 158 -

25 м\с-тан асатын сұрапыл дауыл түрінде әрекет Ф
ететін тропиктік циклон.
Физикалық-географиялық аудандастыру – та-
Технополис – бұл жаңа прогрессивті өнім өндіру биғи жағдайдың ерекшеліктері бойынша табиғи
үшін университеттермен және ғылыми-техника- аймақтарды анықтау және зерттеу негізінде жер
лық орталықтармен тығыз қарым-қатынас орнату бетінің аумақтық бөліну жүйесі.
арқылы жаңа ғылымды қажетсінетін технология- Функционалды зона – қалалық немесе ауылды
ларды әзірлеу үшін құрылған ғылыми-өнеркәсіптік елді мекендегі функционалдық мақсаттарға және
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
кешен. пайдаланудың тиісті ережелеріне сәйкес белгілі бір
шектерде орналасқан аумақ.
Толысу толқыны – Ай мен Күннің тартылыс күшінің
салдарынан Дүниежүзілік мұхитта су деңгейінің кө- Х
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
терілуі.
Халықаралық интеграция – халықаралық еңбек
Толысу электр станциясы – теңіз суының толы- бөлінісінің жоғары сатысы. Бұл елдер топтарының
су энергиясын электр энергиясына айналдыратын терең және тұрақты өзара байланысын дамыту
электр станциясы. үдерісі.

Топырақ эрозиясы – табиғи және антропогендік Халықаралық ұйым – халықаралық құқықтық
себептердің әсерінен топырақтың бұзылуы. нормаларға сай және қажетті қорғау жүйесі бар,
саяси, экономикалық, мәдени, ғылыми, техникалық,
Топырақтың тозуы (деградация) – топырақ түзілу құқықтық және басқа да салалардағы ынтымақтас-
жағдайларының өзгеруіне немесе адамның шару- тық үшін халықаралық шарттар негізінде мемлекет-
ашылық әрекетіне байланысты топырақ қасиет- тердің бірлестігі.
терінің біртіндеп нашарлануы.
Халықты эвакуациялау – халықты табиғи немесе
Торнадо – найзағайлы бұлт астында, құрлық үстінде техногендік сипаттағы төтенше жағдай аймақта-
қалыптасатын өте күшті ұйтқи тез жылжитын ауа рынан ұйымдасқан түрде көшіру (шығару) және оны
қабаты. Диаметрі 75–250 м, ал жел жылдамдығы бірінші кезекте тіршілікті қамтамасыз ету жағдай-
20–50 м/с болатындай, жер беті мен бұлттар тобы лары бойынша алдын ала дайындалған қауіпсіз
арасын қосатын құйын. (ТЖ көзінің зақымдау факторларының әрекет ету
аймағынан тыс) аудандарда қысқа мерзімді орна-
Төтенше жағдайлар – бұл белгілі бір аумақтағы ластыру жөніндегі іс-шаралар кешені.
апат, қауіпті табиғи құбылыс, зілзала немесе өзге
де апат нәтижесінде қалыптасқан жағдай. Ол адам Ц
шығынына, сондай-ақ адамдардың денсаулығына Цунами – мұхиттағы немесе басқа су айдынындағы
немесе қоршаған ортаға зиян келтіруге, едәуір ма- судың барлық қалыңдығына күшті әсер ететін ірі
териалдық шығындарға және адамдардың тіршілік толқындар.
ету жағдайларын бұзуға апарып соқтыруы мүмкін.
Ы
Тынық мұхиттық отты шеңбер – Тынық мұхиттың Ылғалдану коэффициенті – жылдық жа-
периметрі бойынша үнемі жанартау атқылау мен
уын-шашын мөлшерінің буланушылыққа қатынасы.
жер сілкінісі болып тұратын аймақ. Бұл аймақта
бізге белгілі 540 жанартаудың 328-і орналасқан. Э
У Эвтрофикация – «биогенді элементтердің», бірінші
кезекте азот пен фосфор қосылыстарының суқой-
Урбандалу – қала халқының өсуі, қалалардың кө- маға артық түсуіне байланысты су сапасының на-
беюі және қала жүйелері мен қазіргі уақыттағы қа- шарлау үдерісі.
лардың рөлінің артуы.
Экожүйе – тірі ағзалар мен олардың мекен ету ор-
Ү тасы арасында зат және энергия алмасу арқылы
біртұтас тізбек құрайтын табиғи жүйе.
Үсік – тәуліктік орташа температура тұрақты оң
болып тұрған кезде ауа температурасының кенет Экологиялық апат – тірі ағзалардың жаппай қы-
0 С-тан төмен түсіп кетуі. рылуына байланысты табиғи кешендердің түбе-
0
158