Page 156 -
P. 156
көлемі тек осы ауданның (елдің) қажеттілігін қамта- Н
масыз етпей, сыртқа да шығарылады.
Негізгі өндірістік қорлар – материалдық өндірісте
Маятниктік көші-қон – халықтың тұрғылықты қолданылатын мәшинелер, жабдықтар, құралдар,
жерінен басқа елді мекенге күнделікті жұмыс не- өндірістік ғимараттар мен құрылыстар және т. б.
месе білім алу мақсатындағы қозғалысы.
Ноосфера – табиғат заңдылықтарының қоғамның
Мәдени ландшафт (өңделген ландшафт) – адам- ойлау заңдарымен және әлеуметтік-экономика-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ның шаруашылық мақсаттар үшін табиғи ортаны лық заңдылықтармен тығыз байланысып жататын
саналы өзгертуі арқылы қолдан жасалған ландшафт. біртұтастығын басқарушы жоғарғы формасы.
Мегаполис – көптеген көршілес агломерациялар- О
дың өзара тұтасуынан пайда болған қаланың жай- Отын-энергетикалық ресурстар (бастапқы) – өн-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ылып орналасуының аса ірі түрі. дірістік, тұрмыстық қажеттіліктер мен экспортты
Мелиорация – аумақтың биологиялық өнімділі- қамтамасыз ету үшін елдің иелігіндегі отын мен
гін арттыру мақсатында оның табиғи қасиеттерін энергияның әртүрлі түрлерінің жиынтығы (мұнай
түбірінен жақсартуға бағытталған шаралар жиын- өндіру, газ, көмір, шымтезек және тақтатас өнер-
тығы. Мелиорация жерден тұрақты ауылшару- кәсібінің өнімдері, атом және су электр станция-
ашылық өнімдерін алуға жәрдемдеседі. ларының электр энергиясы, сондай-ақ отынның
жергілікті түрлері).
Меркальдің модификацияланған шкаласы
Ө
(MM) – сыртқы белгілері бойынша жер сілкінісінің
қарқындылығын анықтау үшін қолданылатын шка- Өзендердің бифуркациясы – өзен арнасын және
ла. Бұл жерасты дүмпу қарқындылығы туралы ті- өзен алқабын екі тармаққа бөлу; олар одан әрі
келей деректер болмаған жағдайда, мысалы, тиісті біріктірілмейді, дербес ағындарды құрайды және
жабдықтың болмауына байланысты қолданылуы әртүрлі суқоймаларға немесе өзен жүйелеріне
мүмкін. Негізінен АҚШ мемлекеті осы шкаланы құяды. Өзендердің бифуркациясы, негізінен, жазық
қолданады. төменгі су бөлімдерінде пайда болады. Бұл ретте
су тасқыны немесе су тасқыны кезінде көптеген
Метеорология – атмосферадағы физикалық, хи-
өзендерде су деңгейі төмендегеннен кейін жоғалып
миялық үдерістерді және құбылыстарды зерттейтін
бара жатқан маусымдық бифуркация пайда болады.
ғылым.
Өнеркәсіптің салалық құрылымы – өнеркәсіптің
Миграция сальдосы – көшіп кеткен және келген
әртүрлі салалары арасындағы: өнімнің құны, жұ-
мигранттар арасындағы айырма.
мыспен қамтылғандар саны немесе негізгі өндірістік
Микроклимат – жер бетінің шағын аймағына (тау- қорлардың құны бойынша арақатынас.
да, көлдің жағасы, орман, қалалар т. б.) және оны Р
қоршаған ауа қабатына ғана тән ауа температура-
сы, қысым және ылғалдылығымен ерекшеленетін Рекреация – адам күшін қалпына келтіру; демалыс.
климаттық жағдай. Рекреациялық ресурстар – бұл адам денсаулығын
қалпына келтіруге ықпал ететін, жақсы демалуға
Минералды сулар – биологиялық белсенді ми-
жағдай жасайтын ресурстар.
нералдық (сирек органикалық) компоненттердің
жоғары құрамымен сипатталатын және ерекше Рекреациялық ресурстар – бұл табиғи-техника-
физикалық-химиялық қасиеттері (радиоактивтілігі, лық, табиғи, әлеуметтік-экономикалық кешендер
мен олардың элементтерінің жиынтығы; адамның
қышқылдылығы немесе сілтілігі және т. б.) бар жер-
рухани және физикалық күштерін, оның еңбекке
асты (кейде жерүсті) сулары, оларды емдеу-профи-
лактикалық қолдану негізделген. қабілеттілігін қалпына келтіру мен дамытуға ықпал
етеді.
MSK-64 – 1964 жылы Кеңес геофизигі Сергей Васи-
льевич Медведев, ГДР-дан Вильгельм Шпонхойер Репатриация – халықтың өз еліне, тарихи жеріне
(Wilhelm Sponheuer) және Чехословакиядан Вит қайтуы.
Карник (Vít Kárník) жариялаған 12 балдық жер сіл- Реэмиграция – эмигранттардың отанына
кінісінің қарқындылығын өлшейтін шкала. тұрғылықты өмір сүру үшін қайтып келуі.
156
