Page 17 -

Кескін картамен жұмыс жасау ережелері 30° 20° 10° 0° 10° 20° 30° 40°
11 1
30°
1. Жұмысты бастамас бұрын, мұғалім ұсынған тапсырманы мұқият оқып 2 30°
шық. Нақты нені белгілеу қажет? Берілген тапсырмаға сәйкес шартты
20° 20°
белгілер ұғымын қайталап шық. 3
2. Жұмысты орындауға кіріскен сәтте, мұғалім ұсынған тапсырмалар- 4
10° 10°
ды орындау үшін ұшталған жай және түрлі түсті қарындаштарды 5
дайындап қой. 10

3. Кез келген картаның атауы болады, карта атауы картаның жоғарғы 12
бөлігінде жазылады. Карта атауы нақты әрі қысқа болуы шарт. 10° 7 10°
4. Кескін картадағы географиялық нысандардың сұлбасын географи- 20° 9 10°А 6 8 20°
8. Атауы сыймаған географиялық нысандарды кескін картада түсіндірме ҰСҚ 10° 0° 20° 30° 40° 50° 60° 30°
ялық картадағы сұлбалармен сәйкестендіріп қарап шық. Негізгі тау
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жүйелері мен өзендерді кескін картада анықтап алу қажет.
5. Нысандарды бейнелеудің бірізділігіне қөңіл бөл. Оларды кескін кар-
30°
20°
30°
тада бейнелеген кезде, бір-біріне кедергі жасамауы тиіс.
Жағалық сызық
6. Шартты белгілердің санына да көңіл бөл, олардың саны өте көп бол-
нысандары:
са, ірі масштабты картада оларды оқу қиынға соғады, ал аз болған
а) Мадагаскар аралы;
жағдайда кейбір маңызды құбылыстар бейнеленбей қалуы мүмкін.
ЖОБАЛЫҚ Н
ә) Гибралтар бұғазы;
7. Картада түспен немесе суреттелген нысандар (реңк, штрихтар, бел-
б) Виктория көлі;
гілер, сілтемелер) шартты белгілер арқылы түсіндірілуі тиіс. Картаның
түсіндірме блогында әрбір реңге түсіндірме болуы қажет.
г) Гвинея шығанағы;
ғ) Суэц каналы;
блогында сандармен беруге болады. в) Үнді мұхиты;
9. Картадағы кез келген мәтін оқылатындай болуы шарт, географиялық д) Сомали түбегі;
нысандардың атаулары айқын көрінуі тиіс. Таулар мен өзендердің е) Атлант мұхиты;
және басқа атаулар тек баспа қаріппен жазылуы тиіс. ж) Мозамбик бұғазы;
10. Жер бедері элементтері, мысалы, таулар қара түспен, ал гидрогра- з) Аден шығанағы;
фиялық нысандар көк түсті қаріппен жазылады. и) Жерорта теңізі.
11. Кескін картада тек тапсырмаға сай жұмыстар орындалуы тиіс. Артық ▲ 2-сурет. Африканың
элементтер мен құбылыстарға бейнелеу қате болып есептеледі, ар- кескін картасы
тық берілген ақпарат үшін қойылатын баға төмендетіледі.
12. Картаны тек түрлі түсті қарындашпен бояу керек. Маркер немесе
фломастерді пайдалануға қатаң тыйым салынады. ПРАКТИКАЛЫҚ
13. Жер бедері пішінінің әрбіреуінің өз түс гаммасы болады. Ол атластағы ТАПСЫРМА
биіктік пен тереңдік шкаласында көрсетіледі. Дүниежүзінің немесе Аф-
14. Географиялық нысандарды мейлінше дәл әрі түзу жазып шығу үшін риканың физикалық кар-
градус торына парраллель жазған дұрыс. тасын пайдалана отырып,
15. Егер сен аудандық нысанды бейнелеп жатсаң, онда мынаны естен 2-суреттегі кескін карта-
шығарма: жазық, теңіз, көл және т.б. табиғи нысандардың шегарасын дағы сандар мен әріптерді
бөліп сызып көрсетуге тыйым салынады. өзара сәйкестендір.
16. Шартты белгілерде бірізді жүйе болуы тиіс, пайдалы қазбалар мен
басқа нысандарды бір сатыда көрсетуге болмайды.

БІЛІМІҢДІ ШЫҢДА
1. Топонимика дегеніміз не? Бір топонимнің атауының шығу тегіне
мысал келтір.
2. Дүниежүзінің кескін картасына «Ең-ең ...» деген айдарға сай келетін ЗЕРТТЕ! АКТ және атлас
географиялық нысандарды түсір (кем дегенде 20 нысан). көмегімен Еуропаның
3. Картаны пайдаланып, Аустралия материгінің номенклатуралық монархиялық елдерін
деректер базасын құрастыр. анықтап, оларды кесін кар-
таға түсір.

17