Page 18 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 1.6 Тақырыптық карта-сызбалар
тақырып бойынша
карта-сызбаларды Карта-сызба – графикалық, эстетикалық, көрнекі және функ-
жасауды үйренесің.
ционалды тұрғыда түсінікті, күрделі географиялық деректерді
жеңілдетілген мазмұнмен ұсынатын элементтердің жиынтық
ТІРЕК СӨЗДЕР:
бейнесі бар карталар. Карта-сызба географиялық инфографи-
тік картограмма) неме- ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
■ сапалық рең каның графикалық құралы болып табылады. Карта-сызбаларды
■ сандық рең құрастыру үшін әртүрлі картографиялық бейнелеу түрлерін
■ бейнелеу әдістері пайдалануға болады (1-сурет). Бір карта-сызбада бір уақытта
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ карта-сызба бірнеше картографиялық бейнелеу әдістері кездесуі де мүмкін.
Мысалы, 2-суреттегі картада сапалық рең, сандық рең, қозғалыс
белгілері, картодиаграмма әдістерін көруге болады.
Карта-сызбаларды
қалай жасауға Белгілер арқылы бейнелеу Сызықтар арқылы бейнелеу Изосызықтар арқылы Қозғалыс белгілермен
бейнелеу
бейнелеу
болады?

Өнеркәсіп түрлері
мәшинежасау
Кар т о д иагр амма химия облыс шегарасы ағыстар көмір
мұнай өңдеу темір жолдар жылы ағаш
(Kartodiagrammа) – карта құрылыс материалдар өндірісі авто жолдар суық цемент
тамақ мұнай құбыры басқа жүк
бетіндегі аумақтық бөлік-
Жалған изосызық әдісі Сапалық рең әдісі Сандық рең әдісі Картограмма әдісі
тің белгілі бір статис-
тикалық көрсеткішінің
жалпы жиынтығын (кей- 20 25
де құрылымы мен дина- 5
5
микасын) графикалық
кес кіндеме (гистограмма, жазықтың топырақ түрлері өзендердің қазу әрекеті, жыртылған жерлер үлесі
ірі қараның тығыздығы терендік (м)
диаграмма) көмегімен шымды
күлгін 0 10 20 30 40 50
көрсететін карта. батпақты күлгін 100 100-200 200-300 350 400
батпақты қоңыр
Картограмма – карта- Жергілікті диаграмма әдісі Нүктелі әдіс Ареалдар әдісі Картодиаграмма әдісі
дағы аумақтың кез кел-
ген көрсеткіштерінің
қарқындылығын (мыса- темекі
лы, аймақтар бойынша
диаграммалар қатысты мақта
халықтың тығыздығы) елді мекендер қант қызылшасы аудандар бойынша ірі қара
егістік жерлер сатып алу (мың т)
бейнелейтін картаны бидай
көрсету тәсілі. Дерек- арпа 1 нүкте - 500 га
тер әртүрлі тығыздықты, ▲ 1-сурет. Картографиялық бейнелеу түрлері
белгілі бір қанық бояу-
лармен (фондық/реңк- СУРЕТПЕН ЖҰМЫС. Атласты және 1-суреттегі картографиялық бейнелеу
әдістерін пайдаланып, әрбір бейнелеу түріне мысал болатын тақырыптық
се нүктелермен (нүктелі карта түрлерін ата (3 мысалдан келтір). Ареалдық және нүктелік әдістердің
картограмма) белгілеу өзара 2 айырмашылығын және 2 ұқсастығын анықта.
арқылы картаға түсірілуі Карта-сызбаларға тән ерекшеліктер: көбіне географиялық торы
мүмкін.
берілмейді; графикалық элементтер қолмен сызылуы да мүмкін; ақпарат
Инфографика – ақпа- қарапайым және көрнекі тәсілмен көрсетіледі; жұмыс бір стильде орын-
ратты визуалды түрде далады; карта мазмұны оның мазмұндық сюжетін ғана түсінуге қажетті
ұсыну тәсілі. элементтермен шектеледі.

18