Page 20 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 1.7 Географиялық деректер базасы
Қазақстандық
компонент негізінде Географиялық деректер базасын құрастыру – дереккөздерді
АКТ-ны қолдана отырып,
географиялық деректер талдаудан басталып, бірнеше сұраққа жауап іздеуді талап етеді.
базасын құрастыруды • Деректер базасын құрастыруға мүмкіншілік бар ма?
үйренесің. • Деректердің күтілетін көлемі қандай және қандай фор-
картографиялық дерек- ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
матта (қандай түрде) жасау орынды?
ТІРЕК СӨЗДЕР: • Деректердің қаншалықты көлемін цифрлау қажет және
■ деректер базасы қанша уақытты талап етеді?
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
• Деректердің сапасы қандай және бұл ақпаратқа қанша-
■ сандық деректер
лықты сенуге болады?
■ сапалық деректер
• Деректер базасын құрастыру кезінде қандай қиындықтар
■ жергілікті компонент
туындауы мүмкін?
■ кесте
■ диаграмма
■ график
графиктер фотосурет кестелер иерархиялық
Географиялық
деректер базасын реляционды
қалай құрастыруға карталар мәтіндер сызбалар жүйелік (мысалы, кесте)
болады?
▲ 1-сурет. Геодерек түрлері ▲ 2-сурет. Географиялық
Деректер базасы деректердің модельдері
(database) – цифрлы фор- СУРЕТПЕН ЖҰМЫС. 1-суреттегі географиялық деректер түрлерінің біреуін
маттағы деректердің рет- таңдап алып, оның ерекшелігін ата (3-мысалдан келтір). 2-сурет бойынша
телген жиынтығы, мыса- топтық жұмыс жасаңдар. 1-топ: иерархиялық; 2-топ: жүйелік; 3-топ: реля-
лы, жер бедері, елді ме- циялық. 2-суреттегі берілген дерек модельдеріне Қазақстанның физикалық
кендердің түрі бойынша. географиялық нысандарынан мысал келтіріңдер (деректер базасының
Деректер базасын құру моделін флипчартқа орындаңдар).
және онымен жұмыс
істеу – қажетті ақпарат- Географиялық деректер базасын құрастыру кезінде әртүрлі
ты тез табуға және оны модельдерді пайдалануға болады. Мысалы, иерархиялық мо-
әрі қарай түрлендіруге дель – елдің әкімшілік бірліктерін жоғары сатысынан төменіне
мүмкіндік береді.
қарай анықтап көрсетуге болады; жүйелік модельде әрбір
Кар т огр афи ялық құбылыстың ішінара түрлерін және өзара байланысын көр-
дерек тер базасы сетуге болады; реляциялық модель – бұл әртүрлі деректерді
(cartographic database) –
белгілі бір пәндік сала топтастырып жинақтайтын кестелер түрінде берілуі (2-сурет).
үшін өзара байланысты
Картографиялық деректер функционалды тұрғыда бірнеше карта тип-
терінен тұруы мүмкін:
тер жиынтығы және де- Инвентаризациялық – нысанның бар болуы, орналасуын көрсетеді.
ректерді сипаттау, сақтау Бағамдық – белгілі бір тұрғыдан нысанды мақсатты бағалауды қарас-
және өңдеуге арналған тырады.
жалпы ережелер. Кар- Индикациондық – бұрыннан белгілі нысандар негізінде белгісіз
тографиялық деректер құбылыс тарды болжау және анықтау үшін жасалады.
базасы көптеген қол- Болжамдық – белгісіз, жоқ құбылыстар мен үдерістерді болжалды көр-
данушылар үшін қол-
сетеді.
20