Page 14 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 1.4 Карталардағы маңызды
карталарда маңызды географиялық нысандар,
географиялық
нысандарды, үдерістер үдерістер мен құбылыстар
мен құбылыстарды
бейнелеуді, оларды
көрсету барысында Географиялық карта – Жер бетінің кішірейтіліп, жинақы
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
сипаттауды үйренесің. түрде жазықтықта шартты белгілермен бейнеленген нұсқасы.
Географиялық карта Жердің географиялық қабығындағы та-
ТІРЕК СӨЗДЕР: биғат пен қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
арасындағы әртүрлі жағдайдағы байланыстардың бір-бірімен
■ географиялық
нысандар ұштасуы мен олардың қандай мақсатқа арналатыны ескеріліп,
осы тұрғыдан іріктелініп алынғанын көрсетеді. Географиялық
■ картадағы үдерістер
мен құбылыстар нысандар, құбылыстар мен үдерістер география ғылымы-
ның салаларымен тығыз байланысты. Мысалы, елді мекен,
■ бейнелеу
шегара – бұл экономикалық география нысаны болса, өзен,
■ сипаттау
көлдер физикалық география нысандарына жатады. Сонымен
қатар құбылыстар бұл көбінесе физикалық географияға тән
Географиялық болса, үдерістер физикалық және экономикалық география
карталарда
қандай үдерістер салаларын да қамтуы мүмкін. Географиялық картаны Жердің
мен құбылыстар географиялық қабығының кеңістіктегі ерекше модельдік бей-
көрсетіледі? несі деуге де болады.

Математикалық Картадағы Қосымша Қосымша
Географиялық карта: негізі нысандар құрылғылар деректер
а) жер бетінің бір бөлігін Геодезиялық Гидрография Шартты Кескіндер
немесе оны түгел қамту негізі Елді мекендер белгілер Мәтіндер
үшін қажетті масштабта Масштаб Байланыс Картометрия- Диаграмма мен
кішірейтіп алуға мүмкін- Картография- жолдары лық деректер графиктер
дік береді; картада алынған лық проекция Өсімдіктер, Анықтамалық
масштабта кішірейтіп көр- Құрылымы топырақ деректер
сетуге келмейтін, ал өзінің Жер бедері
маңызы жағынан қалды- Шегаралар
рып кетуге болмайтын
нысандарды көрсетуге ▲ Жалпыгеографиялық карталардағы нысандар
жағдай жасайды;
ә) жер бедерін көрсетуді, Географиялық картада көрсетілетін құбылыстар мен үдеріс-
яғни белгілі бір жердің терді іріктеудің және қорытындылаудың, яғни картографиялық
ойлы-қырлы екенін кескін- генерализациялаудың шаруашылықтағы маңызы зор. Геогра-
деуді жеңілдетеді;
б) заттардың сыртқы бей- фиялық карта адамның тіршілік әрекетінің барлық саласында
несімен қатар олардың пайдаланылады. Сондықтан карта – жол көрсеткіш, өнеркәсіп,
ішкі қасиеттерін де (мыса- энергетика, транспорт құрылыстарын барлау-іздеу, жобалау
лы, теңіз картасында судың және инженерлік жобаны нақты іске асырудың негізі. Ауыл
физикалық-химиялық қа- шаруашылығын ұйымдастыру, мелиорация және барлық жер
сиеттерін, ағыстарды т. б.) қорын есепке алып, оны тиімді пайдалану ісіне қажет. Карта
көрсету оңайға түседі;
в) адамның сезім мүше- сонымен қатар халыққа білім беруде, дүние туралы білімді
лері қабылдай алмайтын таратуда, жалпы мәдениетті көрсетуде өте маңызды көрнекі

14