Page 56 -

ЗЕРТТЕ! 8-сыныпта өткен 9. Ластану: Балқаш кен комбинаты әсерінен көл суында
көлді сипаттау жоспарын мыс, қалайы, қорғасын, никель сияқты металдардың болуы
еске түсіріп, Балқаш ту- және Қытайдан Іле өзені арқылы зиянды заттардың ағып келуі.
ралы ақпараттармен то-
лықтыр. 10. Балқаштағы еріген тұздың мөлшері – шамамен 312 т,
көлдің кеуіп кетуінен бұл тұздардың топырақта коррозия жа-
Көлдерді сақтауға ар- сауы, ауаға тұздың ұшуы туберкулез ауруын тудыруы мүмкін.
налған алдын алу шара- 11. 1970 жылы Балқашқа құятын Іле өзенінде Қапшағай
12. Туристік инфрақұ- ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
лары
1. Суды үнемдеу. СЭС-інің салынуы өзеннің гидрологиялық режимін өзгертіп,
2. Көл алабында су пай- Іле-Балқаш алабында экологиялық жағдай өзгере бастады.
даланушыларға арналған 12. Балқаштың солтүстік-батыс жағалауында зымырандарды
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
су есептегіштерін орнату. сынау үшін салынған Сарышаған әскери-техникалық бекетінде
3. Ауыл шаруашылығы
алқаптарын аз су қажет 30 жыл бойы сынақтар жүргізілді, қалдықтар көлдің жағасында
басқа дақылдарға көшіру. сақталуда.
4. Көл алабының бар- 13. Балқаштың балық аулау мөлшері 80%-ға қысқарған.
лық тұрғындары үшін суды Балықтардың түрлері азайған, эндемик ондатр популяциясы
пайдалану мөлшерін азай- және ихтиофаунаның «Қызыл кітапқа» енгізілген балықтары
ту. Мысалы, Алматыда 500- толығымен жойылған.
ден 250 литр/адамға дейін
азайту керек.
5. Көлге құятын өзен- Дүниежүзінің ластанған өзендері
дердің арналарын тазарту. 1. Индонезияның негізгі су жолдарының бірі – Цитарум өзені.
6. Климатқа тән өсетін
өсімдіктер өсіру. Бұл Ява аралының ірі өзендер қатарында. Өзен 9 млн-ға жуық
7. Көлге балық ресурс- тұрғыны бар Джакарта қаласынан ағып өтеді, онда қоқыс жинау
тарын сақтау, қалпына немесе ақаба суларды тазарту жүйелері жоқ. Барлық қалдықтар
келтіру және көбейту бой- тікелей суға жіберіледі. Ұзындығы шамамен 300 км құрайтын
ынша шаралар қолдану. өзен жағалауында 500-ге жуық зауыт пен фабрика бар.
8. Ақаба суларды та-
зарту қондырғыларының 2. Гангтің ең үлкен саласы – Ямуна, Үндістанның Харьяна
құрылысын жақсарту. және Уттар-Прадеш штаттарынан ағып өтіп, астанасы – Нью-Де-
9. Көл беткейлерінде лиді кесіп өтеді. Ямунаның ұзындығы – 1376 км. Бұл қалада
эрозияға қарсы шаралар өндірілген қалдықтардың 60%-ын өзенге ағызады.
қолдану. 3. Ганг өзені. Үндістан халқының қарқынды өсуі, қазіргі
10. Бұталарды отырғы-
зу, ағаштар мен бөгеттерді заманғы тазарту жүйелерінің болмауы, өнеркәсіпті дамыту
толтыру, деградацияны факторлары өзенге теріс әсер етеді. Сондықтан Ганг жергілікті
тоқтату. тұрғындары арасында тырысқақ, гепатит, дизентерия сияқты
11. Геосаяси тұрғыдан аурулар кең таралған. Денсаулықтың барлық проблемалары-
трансшегаралық су ны- ның 80%-ы және Үндістандағы өлімнің 1/3-і судың салдарынан
сандарын халыққа ортақ
қорғау. туындайды.
4. Буриганга – тағы бір «астаналық» өзен, Бангладеш аста-
рылымды дамыту. насы – Даккаға жақын орналасқан. Буриганга әлемдегі ең
ластанған өзендердің бірі деп саналады: оның суы тіпті тех-
ЗЕРТТЕ! Көлдерді сақтау-
ға арналған шаралардың никалық мақсаттарда да қолданылады. Елде қалдықтарды тас-
тиімділігін Балқаш көліне тауға тыйым салынғанына қарамастан, күн сайын Буригангаға
сәйкестендір немесе өз шамамен 1,5 млн м өнеркәсіптік қалдықтар төгіледі. Соның
3
ұсынысыңды жаса. Жауа- салдарынан бұл өзен биологиялық өлі арнаға айналды.
быңды дәлелде.

56