Page 51 -

Ресурстың бағалау
Атауы Энергия көзі
мүмкіншілігі
Толысу энергиясы Теңіз бен мұхиттың 8–80 мың ТВт/жыл
толысулары
Толқындар энергиясы Жағалау толқындары, 200 ТВт/жыл
мұхиттағы толқындар
Ағыстар энергиясы Қатты мұхит ағыстары 0,8–5 ТВт/жыл
Толысу энергиясын өндіру – бұл су электр станциясының ҰСҚА
Теңіз суының Мұхит түбі мен 10 мың ТВт/жыл ▲ Толысу
температуралық беткейіндегі су толқындарының
градиент энергиясы температурасының қуатынан электр
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
айырмашылығы
ТВт – тераватт энергиясын өндіру
ЗЕРТТЕ!
▲ 1-кесте. Энергетикалық су ресурстары 1. Толысу энергиясының

артықшылықтары мен
ЖОБАЛЫҚ Н
Ежелде толысу энергиясын адамдар диірмендерді айнал-
кемшілік тұстарын ата.
дыру үшін пайдаланды. Бұл құбылыс Айдың тартылыс күшіне 2. Энергетикалық су ре-
байланысты екендігі белгілі. сурстарының түрлеріне
баға бер.
ерекше бір түрі, толқын энергиясын, жер айналуының кине-
тикалық энергиясын қолданады. Толысу ГЭС-терін ай мен
Биологиялық ресурстар. Дүниежүзілік мұхит биологиялық күннің гравитациялық
ресурстарының тұжырымдамасын екі бағытта қарастыруға күші су деңгейін тәулігіне
екі рет өзгертетін теңіз
болады: біріншісі – теңіз және мұхит ортасында тіршілік ететін жағалауларында салады.
жануарлар мен өсімдіктердің барлық түрі, екіншісі – коммер- Су деңгейінің тербеліс
циялық маңызы бар кәсіптік балық. Дүниежүзінің дәстүрлі ба- амплитудасы астрономи-
лық шаруашылығы аймағы – мұхиттардағы апвеллинг зонасы. ялық факторларға бай-
Экваторлық апвеллинг аймақтарында қалыптасатын биомасса ланысты уақытқа қарай
өзгеріп отырады. Ашық
пассат ағыстары көмегімен мұхиттың басқа бөліктеріне тасы- мұхиттарда максимал 2 м
малданады. Экваторлық апвеллинг зонасындағы биологиялық жағалау ларға қарай не-
өнімділік экваторлық белдеудің басқа бөліктерімен салыстыр- месе тар шығанақтарда
ғанда 40 еседей жоғары болып келеді. Оған дәлел, Тынық мұ- одан да жоғарылайды,
хиттың экваторлық бөлігінде пайда болатын Эль-Ниньо жылу жағалауларда су деңгейі
тербелісінің амплитудасы
ағысы Оңтүстік Америка жағалауына жететін жылу беті шама- 18 метрге дейін жетеді. Ең
мен 7–11 жылда орын алады. Мұнда барлық табиғи үдерістер үлкен толқынның байқа-
қарама-қарсы бағытта дами бастайды: оттекке және қоректік луы: Солтүстік Америка-
заттарға бай терең су фитопланктонның және зоопланктонның дағы Фанди шығанағын-
мол көбеюіне әкеледі. Эль-Ниньо ағынының пайда болуы жер да – 19,6 м.
шарындағы ауа райының қалыпты ауытқуларымен байланысты
деп есептеледі. Картадан Дүниежүзілік мұхит су айдынында
биологиялық өнімділігі өте жоғары аймақтарды анықтауға
болады.

51