Page 65 -

3. Физикалық география Физикалық география
3.

3.4 Биосфера

Адам және ландшафт арасындағы байланыс
қандай? Сен бұл тарауда:
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
■ ноосфераның қалыптасу шарттарын
зерттейсің;
Пәнаралық байланыстар: ■ Қазақстанның ноосфераның дамуына
қосқан өзіндік үлесін талдайсың;
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
биология, экология.
■ антропогендік факторлардың табиғат
кешендеріне тигізетін әсерін зерттейсің;
Пәнішілік байланыстар:
■ антропогендік ландшафтарды жақсарту
литосфера, атмосфера, гидросфера, биосфе- жолдарын ұсынасың.
ра, әлеуметтік география, Дүниежүзілік шару-
ашылықтың салалық және аумақтық құрылымы.

ЕСІҢЕ ТҮСІР!
Орыс ғалымы ландшафтанушы Ф. Н. Мильковтың
(1978 ж.) зерттеуі бойынша, жер бетінде өзгеріске 8-сыныпта «Биосфера» тарауында табиғат кешен-
ұшырамаған, табиғи күйін сақтаған ландшафтар дерінің таралуы, олардың ендік және биіктік зона-
қалған жоқ, олардың көпшілігі антропогендік лар бойынша қасиеттерінің өзгеруін білдің. Ұқсас
ландшафтарға ауысқан. Бірақ қаншама өзгеріске табиғат зоналарын сипаттап, салыстыруды үйрендің.
ұшыраған антропогендік ландшафтар табиғи заң- Биіктік белдеулік сызбасымен танысып, олармен
дылықтарға бағынады, тікелей табиғи үдерістердің жұмыс істедің. Географиялық қабықтың негізгі заң-
әсерінде дамиды. Сондықтан адам баласы табиғи дылықтары мен қасиеттеріне түсінік беріп, оларды
зандылықтарды ауыстыра алмайды, тундра, шөл, өз өміріңмен байланыстырдың.
таулар мен жазықтардың дамуындағы негізгі табиғи
айырмашылықтарды жоққа шығару мүмкін емес.
Мысалы, тайгадағы егістіктер тайга зонасының, ал
шөл зонасындағы оазистер зоналық зандылықтар
барда осы зонаның бір бөлігі болып қалады. Өйт-
кені, адам баласы күн радиациясын, атмосфера
циркуляциясын және тектоникалық қозғалыстарды
басқаруды меңгермейінше, зоналық зандылықтарды
басқару мүмкін емес.
Ғалымдар география ғылымында аумақтық та-
биғат кешендерін зерттеп, картаға түсіру барысын-
да ландшафттану ілімін қалыптастырды. Аумақтық
табиғат кешендерін зерттеу, карта бетіне түсіру,
табиғат құбылыстары мен үдерістерін күні бұрын
болжау, шаруашылық салалары айналымында тиімді
пайдалану ландшафттанудың бүгінгі мәселесі болып Үнді өзенінің төменгі жағындағы антропогендік
саналады. ландшафт. Теңіз деңгейінен 5000 м биіктікте орна-
ласқан Гималай.

▲ Антропогендік ландшафт

65