Page 118 -

7.1 Сілтілік металдар

Неліктен сілтілік Сілтілік металдар деп 1(I)-топтың химиялық 3
металдарды қара элементтерін айтады: литий Li, натрий Na, калий 6,939 Li
қоңыр шыныдан K, рубидий Rb, цезий Cs, франций Fr. литий
жасалған ыдыстарда «Сілтілік металдар» сөзі натрий мен калийдің 11
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
керосин астында Na
сақтайды? ұстағанда сабынды болып келетін су мен күлден 22,989
алынатын «сілті» сөзінен шыққан. натрий
19
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ТІРЕК СӨЗДЕР: 1-ТАПСЫРМА. Сілтілік металдардың Д. И. Менделеевтің 39,102 K
Химиялық элементтердің периодтық жүйесінде орналасуы- калий
■ сілтілік металдар мен танысып, тапсырмаларды орында. 37
1. Литий, натрий мен калийдің электрондық формула- 85,470 Rb
■ пероксид
ларын жазып, сыртқы деңгейдің жалпы формуласын рубидий
■ тотығу дәрежесі құрастыр. 55
■ тотығу-тотықсыздану 2. Сілтілік металдардың 2–3 қосылысының формула- 132,905 Cs
реакциялары сын құрастыр. цезий
3. Топта топ нөмірі өскен сайын атомдардың қасиет- 87
тері (сыртқы электрондық қабатындағы электрон- Fr
[223]
дар саны, атом радиусы, электртерістілік, металдық франций
қасиеттер) қалай өзгеретінін анықта.

Сілтілік металдар Сілтілік металдар – жай заттар
(alkalimetals) – химиялық Физикалық қасиеттері. Қалыпты жағдайдағы металдарға
элементтердің период- сай келетін қасиеттер: күміс түсті ақ, қатты заттар, пышақпен
тық жүйесіндегі 1 (I)-топ-
тың химиялық элемент- оңай кесіледі, оңай балқиды, жылу- және электрөткізгіш, ты-
тері. ғыздығы жоғары емес (судан жеңіл).
Химиялық қасиеттері. Бейметалдармен (оттекпен, галоген-
Пероксид дермен және т. б.), сумен, қышқылдармен белсенді әрекеттеседі.
(peroxide) – құрамында
2-
оттек атомының тобы O Қалыпты жағдайда литий, натрий мен кальцийдің оттекпен
2
бар химиялық элементтің әрекеттесуі жанбай жүреді, рубидий мен цезий ауада өздігі-
бинарлы қосылысы. нен тұтанады. Нәтижесінде литий оксид түзеді, басқа сілтілік
металдар пероксидтер түзеді:
Тотығу дәрежесі 4Li +O =2Li O (қ.)
(қ.)
2(г.)
2
(oxidationstate) – бұл хи-
миялық элементтің қо- 2Na +O =Na O 2(қ.)
2
(қ.)
2(г.)
сылыста болатын шартты Қыздырғанда пероксидтер оксидтер түзіп ыдырайды:
заряды.
2Na O =2Na O + O
2 2(қ.) 2 (қ.) 2(г.)
Тотығу-тотықсыздану
реакциялары 2-ТАПСЫРМА. Жоғарыда берілген реакция теңдеулеріндегі химиялық
(redoxreactions) – бұл элементтердің атом зарядтарын анықта.
әрекеттесуші заттардың Қосылыстардағы элемент атомдарының электрондарды
құрамына кіретін эле- беру немесе қосып алу нәтижесінде ие болатын шартты за-
менттердің тотығу дәр-
жесі өзгере жүретін хи- ряды тотығу дәрежесі деп аталады. Осы реакциялардың жүруі
миялық реакциялар. барысында металдар мен оттектің тотығу дәрежелері өзгереді.
118