Page 119 -

Мұндай реакциялар тотығу-тотықсыздану реакциялары деп
аталады. Металдар тотығу дәрежелерін арттырып, тотықсыздан-
дырғыш қасиет көрсетеді, оттек тотығу дәрежесін төмендетіп,
тотықтырғыш болады. Реакция барысында электрондардың
тотықсыздандырғыштан тотықтырғышқа өтуі жүзеге асады.
▲ 1-сурет. Заманауи
Электрондардың ауысуын көрсету үшін сызбалар пайдала-
автоматты есіктер
нылады:
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
4e 2e СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
+
0
0
+ -2
0
0
4Li + 0 = 2Li 0 2Na + O = Na O -
2 2 2 2 2 Сілтілік металдың бетіне
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Тотығу-тотықсыздану реакцияларының теңдеулерінде коэф- жарық түсіргенде элек-
фициенттерді қою үшін электрондық баланс әдісі қолданылады: трондар босап, электр
тогы түзіледі, жарық бол-
1. Реагенттер мен өнімдердің формулаларын жазып, реакция
мағанда қалпына келеді.
теңдеуінің сызбасы құрастырылады:
Бұл құбылыс фотоэффект
Na+O →Na O деп аталады. Фотоэффект
2 2 2
құбылысы «сезгіш автомат-
2. Бастапқы және алынған қосылыстардың барлық химиялық
тарға», мысалы, автоматты
элемент атомдарының тотығу дәрежелері анықталады: есіктер мен турникеттерге
0
0
+
Na +O →Na O - арқау болған (1-сурет).
2 2 2
3. Электрондарды қосып алу және беру үдерістеріне сай
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА
электрондық жартылай реакциялар жазылады:
2-суретті зерделеп, беріл-
-
Na –e →Na + ген металдардың химия-
0
O +2e →O –2 лық белсенділігінің өзге-
0
-
2 2
4. Осы реакциядағы тотықтырғыш пен тотықсыздандыр- руін түсіндір.
ғыш анықталады және алынған әрі берілген электрондардың
а)
сандары теңестіріледі.
-
0
2 1 Na -e →Na + тотықсыздандырғыш
0
-
1 2 O +2e →O -2 тотықтырғыш
2 2
5. Электрондық жартылай реакцияларға сай реакция тең-
деулеріне коэффициенттер қойылады: ә)
2Na+O =Na O
2 2 2
6. Қарапайым есептеу әдісі бойынша басқа теңдеудің басқа
бөліктерінің коэффициенттері анықталады (қажет болса).
Сілтілік металдар галогендермен белсенді әрекеттеседі:
калий, рубидий және цезий фтор мен хлор атмосферасында б)
тұтанады, броммен жарылыс түзіп реакцияға түседі:
2Na +Cl =2NaCl
(қ.) 2(г.) (қ.)
2K +F =2KF
(қ.) 2(г.) (қ.)
3-ТАПСЫРМА. Рубидийдің хлормен, броммен, оттекпен әрекеттесуінің ▲ 2-сурет. Сілтілік
реакция теңдеуін жаз. Электрондық баланс әдісін пайдаланып, теңдеулердің металдардың сумен
коэффициенттерін қой. әрекеттесуі: а) литий;
ә) натрий; б) калий
119