Page 201 -

Глоссарий

А Б
Аллотропиялық түрөзгеріс (allotropy modifition) – Бейметалдық қасиет (nonmetallic properties) – то-
бір химиялық элементтің атомынан түзілетін, бірақ тықтыру, электронды қабылдау қасиеті. Бұл қасиет
кристалдық тор құрылымымен ерекшеленетін және атом радиусы кішірейген сайын артады.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
сәйкесінше әртүрлі физикалық қасиеттерге ие эле-
Бейэлектролит (nonelectrolyte) – ерітіндісі немесе
менттер.
балқымасы электр тогын өткізбейтін зат.
Альфа-бөлшектер (alpha particles) – кейбір ра- Белсендіру энергиясы (activation energy) – бөл-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
диоактивті атомдардың ядроларынан шығарыла- шектердің қақтығыстары және тиімді соқтығысула-
тын гелий атомы ядросы (екі протон және екі ней- ры үшін, байланысты үзу арқылы реакцияның жүруі
троннан тұратын).
үшін қажетті минимал энергия мөлшері.
Альфа-сәулелену (alpha emission) – радиоактивті Бета-бөлшектер (beta particles) – бета-ыдырау нә-
ыдырау және ядролық реакциялар кезінде шығары- тижесінде шығарылатын зарядталған бөлшектер
латын, 1400–2000 км/с жылдамдықпен ұшатын, оң (электрон немесе позитрон). Теріс зарядталған бе-
зарядталған α-бөлшектердің (гелий ядросы) ағыны.
та-бөлшектер (β−) электрондар, оң зарядталғандар
Алюмосиликаттар (aluminosilicates) – кремний (β+) - позитрондар болып табылады.
иондарының бір бөлігі алюминий ионымен алмас-
Бета-сәулелену (beta emission) – электрондар ре-
тырылған силикаттар.
тіндегі бета-бөлшектер (кейде позитрондар) ағыны.
Алюмотермия (aluminothermy) – металдар және Биогенді химиялық элементтер (biogenic chemical
бейметалдарды (сонымен қатар құймаларды), олар- elements) – мүшелер мен жасушалардың тіршілік
дың оксидтерін металл алюминиймен тотықсыздан- әрекеті, олардың құрылымдары үшін қажетті, сон-
дырып алу әдісі.
дай-ақ нақты биологиялық қызметтерді орындау
Аморфты кремний (amorphous silicon) – крис- үшін қажетті тірі ағзаларда кездесетін элементтер.
талдық торы ретсіз кремнийдің аллотропиялық Болат (steel) – темірдің көміртекпен (және басқа
түрөзгерісі.
элементтермен) құймасы, құрамы 45 %-дан аз емес
Аса қаныққан ерітінді (supersaturated solution) – темірден және 0,02-дан 2,14 % аралығында болатын
берілген температурада еруге қажетті мөлшерден, көміртектен құралады.
еріген заты көп болып келетін ерітінді.
Бірқышқылды негіздер (mono-acid base) – бір
Атом өнеркәсібі (atomic industry) – өндіретін өнім- металл атомының бір гидроксотоппен байланы-
дері, жұмысы және қызметтері, қолданысы ядролық суынан түзілген негіз.
технологиялар мен ядролық физиканың жетістік- Бірнегізді қышқылдар (monobasic acid) – бір
теріне негізделген, ұйымдық және технологиялық атом сутектің қышқыл қалдығымен байланысуынан
байланысты, кәсіпорындар мен ұйымдардың жиын- түзілген қышқыл.
тығы.
Г
Атом электр станциясы (АЭС) (nuclear power
plant) – атомдық (ядролық) энергияны электр энер- Гамма-бөлшек (gamma radiation) – радиоактивті
гиясына түрлендіретін электр станциясы. атомдар шығаратын, рентген сәулесіне ұқсас сәу-
лелену түрі.
Атомдық энергетика (nuclear power) – ядролық
энергияны түрлендіру жолымен электр және жылу Гамма-сәулелену (gamma emission) – электромаг-
энергиясын өндірумен айналысатын энергетика ниттік толқындар спектрінің жоғары жиілікті (қыс-
саласы. қа толқынды) бөлігіне жататын электромагниттік
сәулелену.
Әлсіз электролит (weak electrolyte) – сулы ерітінді-
де иондарға өте аз диссоциацияланатын электролит. Генетикалық байланыс (genetic link) – элементтер
және қосылыстардың әртүрлі кластары арасындағы

201