Page 204 -

Ө Силикаттар (silicates) – кремний қышқылының
тұздары.
Өлшеуіш ыдыс (measuring laboratory glassware) –
сұйықтық көлемін өлшеуге және ерітінді дайындауға Силикондар (silicoes) – оттекқұрамды жоғарымо-
арналған, көбінесе шыны химиялық стақан. лекулалы кремнийорганикалық қосылыстар.
П Спектроскопия (spectroscopy) – электромагнит-
тік сәулелену спектрлерін оқып тануға негізделген
Периодтылық (periodicity) – элементтің реттік нө- зерттеу. Спектроскопия әдісін атом, молекуланың
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
мірінің өзгеруі кезінде жай заттардың және олардың энергетикалық құрылымын зерттеу үшін қолданады.
қосылыстарының химиялық қасиеттерінің және кей-
бір физикалық қасиеттерінің қайталануы. Сублимация (sublimation) – қатты заттың сұйық
күйге айналмай, бірден газтәрізді күйге өту үдерісі.
Пероксид (peroxide) – оттек атомдары бір-бірімен
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
байланысқан бинарлы қосылыс. Сілтілік-жер металдар (alkaline earth metals) – хи-
миялық элементтердің периодтық жүйесіндегі 2-(II)
Полиметалдар (polymetals) – бірнеше маңызды
химиялық элементтер – металдардан (олардың ішін- топтың химиялық элементтері: кальций, стронций,
де маңыздылары қорғасын және мырыш болып та- барий, радий.
былатын) құралатын кешенді кендер. Сілтілік металдар (alkali metals) – химиялық эле-
менттердің периодтық жүйесіндегі 1-(I) топтың хи-
Полюссіз ерітінді (non-polar solvent) – молекула- миялық элементтері.
сы полюссіз еріткіштер.
Т
Полюсті еріткіш (polar solvent) – молекуласы ди-
польды болып келетін еріткіштер. Таза зат (pure substance) – бөлшектердің бір түрі-
нен құралатын және қасиеттері алыну әдісіне тәуел-
Р
сіз өзгермейтін зат.
Радиация (radiation) – электрон, протор, нейтрон Тапталғыштық (ductility) – балға соққысы әсерінен
гелий атомы немесе фотондар түріндегі элементар немесе тегістеу арқылы, бұзылмай пішінін өзгерте
бөлшектермен зарядталған заттармен электромаг- алатын қатты денелер қасиеті.
ниттік сәулелену үдерісі.
Тотығу дәрежесі (oxidation state) – қосылыстағы
Радиоактивті ыдырау (radioactive decay) – тұ-
химиялық атом элементінің ие болатын шартты
рақсыз атом ядросының (заряд Z, массалық сан A)
заряды.
элементар бөлшектер немесе ядро фрагменттерін
бөліп шығару жолымен құрамының өзгеруі. Тотығу-тотықсыздану реакциялары (redox
reactions) – әрекеттесуші заттар құрамына кіретін
Радиоактивтілік (radioactivity) – атом ядросының
элементар бөлшектер немесе одан да жеңіл яд- элементтердің тотығу дәрежелерінің өзгеруімен
ролар (сәулелер) бөліп шығаруымен сипатталатын жүретін химиялық реакциялар.
өздігінен түрлену. Тұз түзбейтін оксидтер (neutral oxides) – сумен
әрекеттесу кезінде қышқыл түзбейтін, ал металл ок-
р-типті өткізгіш (р-type conductivity) – негізгі за- сидтері және гидроксидтерімен әрекеттесу кезінде
ряд тасымалдаушы кемтік (тесік) болып табылатын тұз түзбейтін оксидтер.
өткізгіштер.
Тұздар (salts) – металдың (кейде металдан басқа
С
сутек немесе гидроксотоп болатын) қышқыл қал-
Сапалық реакция (qualitative reaction) – реакция дығымен байланысуынан түзілген қосылыс.
ортасындағы белгілі бір заттың (құрамбөліктің) бо-
луын анықтауға мүмкіндік беретін реакция. Х
Хроматография (chromatography) – зат қоспа-
Сапалық талдау (qualitative analysis) – заттар қос- сын бөлу және талдау әдісі, сонымен қатар заттың
пасындағы немесе талданатын заттар құрамына физикалық-химиялық қасиеттерін зерделеу. Затты
кіретін элементтерді, радикалдарды және қосы- екі фазаға – қозғалыссыз (инертті тасымалдағышқа
лыстарды тану (анықтау) үшін қолданылатын хи- байланысқан қатты фаза немесе сұйықтық) және
миялық, физикалық-химиялық және физикалық
әдістер жиынтығы.

204