Page 202 -

байланыс. Бұл байланыс қосылыстардың бір кла- Жез (brass) – мыс негізіндегі сары түсті, екі немесе
сынан басқа класқа өтуіне мүмкіндік беруге негіз- көпқұрамбөлікті , мұнда негізгі лигерлеуші құрамбө-
делген. лік – мыс болып табылатын, кейде қалайы, никель,
қорғасын, марганец, темір және т.б. элементтер қо-
Генетикалық қатар (genetic series) – элемент және
сылатын құйма. Металлургиялық жіктелу бойынша
оның қосылыстарына негізделген айналулардың
қолаға жатпайды.
ретін көрсететін тізбек, сызба.
Жылуөткізгіштік (thermal conductivity) – дене бөл-
Гидратация (hydration) – су молекуласының моле-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
кула немесе ионға қосылуы; органикалық еріткіш- шектерінің (атомдар, молекулалар, электрондар т.б.)
тер молекуласының зат молекуласы немесе ион- ретсіз қозғалысы жолымен дененің көбірек қызды-
дарына қосылуы – сольватацияның жеке жағдайы рылған дене бөлігінен азырақ қыздырылған дене
болып табылады. бөлігіне энергияны (жылуды) өткізу қабілеті.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
И
Гидролиз (hydrolysis) – бастапқы заттың айырылып,
жаңа заттардың түзілуімен жүретін, заттың сумен Изолятор (insulator) – электр тогын өткізбейтін зат.
алмасу реакциясына түсуі.
Изотоптар (isotopes) – атом ядросында заряд саны
Графикалық формула (graphical formula) – ішіне бірдей, бірақ массалық саны әртүрлі болып келетін,
электрондарды тік бағдаршалармен көрсететін ұя- белгілі бір элементті құрайтын атомдар түрі; сондық-
шықтар көмегімен электрондардың энергетикалық тан химиялық элементтердің периодтық кестесінде
деңгейлерде және деңгейшелерде таралуын көрсе- бір орынды алады.
тетін формула.
ИҚ-спектр (IR spector) – жіберілген (немесе жұ-
Д тылған) жиілікке қарсы беріліс қарқындылығы (не-
месе жұтылу).
Деңгейше (subshell) – энергетикалық деңгейі бір-
дей, бірақ кеңістікте бағдарлануы бойынша айырма- Ион алмасу реакциялары (ion exchange
шылықтары бар орбитальдар тобы. 2р-орбитальдар reactions) – нәтижесінде олар өздерінің иондары-
түзеді: 2р +2р + 2р мен алмасатын электролит ерітінділері арасындағы
х у z
реакция.
Диполь (dipole) – әр аттас зарядтар абсолютті ша-
масы бойынша тең болатын, бір-бірінен белгілі бір Иондық байланыс (ionic bond) – қарама-қарсы
қашықтықта орналасқан электрбейтарап молекула. зарядталған иондар арасында электростатикалық
тартылыс күшінен түзілетін байланыс. Электрте-
Дырка (hole) – оң зарядпен қозғалатын аймақ.
рістілігінің айырымы жоғары атомдар арасында
Е туындайды (Полинг шкаласы бойынша ˃1,7).
Екідайлы (амфотерлі) оксид (аmphoteric oxide) – Иондық теңдеу (ionic equation) – иондар арасын-
жағдайға тәуелді қышқылдық та, негіздік те қасиет дағы әрекеттесуді көрсететін теңдеу.
көрсете алатын оксидтер.
Иілімділік (plasticity) – сыртқы күштердің әсерінен
Ерітіндінің молярлық концентрациясы (molar бұзылмай, өз пішіні мен өлшемін өзгертетін, көп
3
concentration) – 1 л (дм ) – ерітіндідегі еріген зат- қалдық деформацияға ие болып,бұл күш жойыл-
тың моль санына сәйкес ерітінді концентрациясын ғаннан кейін де оны сақтай алатын дене қасиеті.
көрсету әдісі.
К
Жартылай өткізгіш (semiconductor, quasi- Карборунд (carborundum) – кремнийдің көміртек-
conductor) – электрөткізгіштігі бойынша типтік пен бейорганикалық бинарлы химиялық қосылысы
металдар және оқшаулағыштар өткізгіштері ара- (SiC).
лығындағы заттар. Бұл электр тогын металл тәрізді
өте жақсы өткізбейтін, бірақ көпшілік оқшаулағыш- Катализаторлар (catalyst) – химиялық реакцияның
тар тәрізді өте нашар да емес өткізетін кристалды жылдамдығын арттыратын, бірақ химиялық үдерісте
материалдар. жұмсалмайтын зат.
Жартылай ыдырау периоды (half life) – радиоак- Кен (ore) – концентрациясы пайдалы компоненттер
тивті атомдардың бастапқы санының жартысы ыды- қосылыстарын құрайтын (минералдар, металдар),
рауға кететін уақыт.

202