Page 203 -
P. 203
осы компоненттерді алып, экономикалық тиімді ете- лармен араласқан қоспаларынан, жоғары темпе-
тін пайдалы қазбалар түрі, табиғи минералды түзіліс. ратура әсерімен (күйдіріп), кейін салқындатылып
дайындалатын бұйым.
Коваленттік байланыс (covalent bond) – екі атом
арасында жұп валенттік электрондардың қаптасуы- Қышқыл (acid) – металл атомдарымен орын ал-
нан түзілетін химиялық байланыс. мастыруға бейім сутек атомдарынан және қышқыл
қалдықтарынан тұратын қосылыс.
Концентрация (concentration) – ерітіндінің белгі-
лі бір көлеміндегі еріген заттың мөлшерін сандық Қышқыл қалдығы (acid residue) – сутек катионы-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
сипаттайтын шама. мен байланысқан анион.
Көп қышқылды негіз (multi-acid base) – бір атом Қышқылдылық (acidity) – оң зарядталған сутек
металл және екі немесе одан да көп гидроксотоп- иондары бар екеніне негізделген сулы ерітінді
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
тардың бірігуінен түзілген негіз.
Л
Көп негізді қышқыл (polybasic acid) – екі немесе Легирлеу (alloying) – негізгі материалдың физи-
бірнеше сутек атомы және қышқыл қалдығынан калық және /немесе химиялық қасиеттерін өзгер-
тұратын қышқыл.
ту үшін, материал құрамына қоспалар қосу және
Кремнезем (silica) – көптеген тау жыныстарының енгізу.
(кварц, аметист, агат, тау хрусталі, құм және т.б.) М
құрамбөлігі болып табылатын кермний (IV) оксиді
(SiO ). Масс-спектрлер (mass spectors) – массаның за-
2
рядқа ( зат табиғаты) қатынасынан иондық токтың
Кристалдық кремний (crystalline silicon) – крис-
(зат мөлшері) қарқындылығына тәуелділігі.
талдық торы тетраэдр тәрізді кремнийдің аллотро-
пиялық түрөзгерісі. Металдық байланыс (metallic bond) – оң заряд-
талған металл иондары және кристалдағы элек -
Кристалдық тор (cristal lattice) – кристалды құ- трондардың бос қозғалысы арасындағы байланыс.
райтын бөлшектердің орналасуын кристалдық тор Бұл химиялық байланыс валенттік электрондардың
түрінде елестетуге болады – қиылысатын түзу сы- қаптасуы әсерінен туындайды.
зықтар түзетін кеңістіктегі қаңқа. Тордың қиылысқан
сызықтар нүктесінде (түйінінде) атомдар, иондар Металдық жылтыр (metallic luster) – металл беті-
немесе молекулалар орналасуы мүмкін. нің жарық сәулелерін шағылыстыру қабілеті.
Күшті электролит (strong electrolyte) – сулы ері- Металдық қасиет (metallic properties) – тотықсыз-
тіндіде иондарға толық диссоциацияланатын элект- дану қасиет, атомның электронды беру қабілеті. Бұл
ролит. қабілет атом радиусының артуымен өседі.
Қаныққан ерітінді (saturated solution) – берілген Н
температурада еріген зат одан әрі ери алмайтын
Негіз (base) – металл атомдары гидроксотоппен
ерітінді.
байланысқан қосылыстар.
Қанықпаған ерітінді (unsaturated solution) – бе-
Негізділік (basicity) – теріс зарядталған гидроксид-
рілген температурада еріген зат одан әрі ери алатын
иондардың сулы ерітіндідегі белсенділік шамасы.
ерітінді.
n-типті өткізгіш (n-type conductivity) – негізгі заряд
Қола (bronze) – мыстың кейбір басқа металдармен тасымалдаушы бос электрондар болып табылатын
(қалайы, алюминий, қорғасын) құймасы.
өткізгіштер.
Қоспа (impurity) – негізгі затта аз мөлшерде бо-
О
латын зат.
Оксид қабықшасы (oxide film) – металды қор-
Құйма (alloy) – металл компоненттері артық болып
шаған заттар әсерінен қорғайтын, металдың беткі
келетін, екі немесе одан да көп химиялық элемент-
қабатындағы жұқа оксид қабықшасы.
тердің қоспасы.
Орбиталь (orbital) – атомдағы электрондардың
Қыш (ceramics) – бейорганикалық материалдардан көбірек болу ықтималдылығын көрсететін аймақ.
(мысалы, саз) және олардың минералды қосынды-
203
