Page 28 -

Генетикалық қатар Бұл сызбада бейорганикалық қосылыстардың кластары
(genetic series) – элемент арасындағы генетикалық байланыс және нәтижесінде тұз тү-
және оның қосылысы зілетін заттардың өзара айналуы көрсетілген.
негізінде ретті айналуды
көрсететін тізбек, сызба. Бір ерекшелік бар: элемент немесе соның негізіндегі қосы-
лыс химиялық реакцияға түсе алмайды. Мысалы, сутектен кейін
тұратын металдар мен белсенділігі орташа металл оксидтері
мұздығыЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
немесе белсенді емес металл оксидтері сумен әрекеттеспей-
ді. Мысалы, мырыш, темір, мыс оксиді; металдар: мыс, күміс,
алтын. Сонымен қатар кейбір оксидтер сумен әрекеттес пейді,
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
олар тұз түзбейтін оксидтерге жатады, мысалы, кремний мо-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
1911 жылы Антарктиданың нооксиді – SiO.
шығыс бөлігіндегі Тейлор
мұздығында қызыл түсті 3-ТАПСЫРМА. Айналулар үшін металл барий мен бейметалл азотты пай-
ерекше сарқырама анық- даланып, генетикалық қатар сызбасын құрастыр.
талды. Шын мәнісінде, мұз-
дың астында тереңде тірші- Бейорганикалық қосылыстардың
лік ететін бактериялар күн генетикалық қатарының түрлері
жарығы және оттек болма-
са, метаболизм үдерісінде Генетикалық қатар элементтің қосылыс класының күрде-
сульфаттарды сульфиттерге ленуі бойынша айналуын көрсетуі мүмкін, генетикалық қатар
тотықсыз дандырады. Мұз- тұз түзілуімен аяқталады. Мысалы:
дық жарығынан ағатын су ٠ сілті негізіндегі генетикалық қатар: металл → металл ок-
ауадағы оттекпен темір (ІІІ) сиді → сілті → тұз;
оксидіне дейін лезде тоты-
ғатын темір (ІІ) иондарына ٠ ерімейтін негіз негізіндегі генетикалық қатар: металл →
бай. Бұл үдеріс суға қызыл металл оксиді → тұз → ерімейтін негіз → металл оксиді
түс береді. → металл;
٠ еритін қышқыл негізіндегі генетикалық қатар: бейметалл
→ бейметалл оксиді → тұз → еритін қышқыл → тұз;
٠ ерімейтін қышқыл негізіндегі генетикалық қатар: бей-
металл → бейметалл оксиді → тұз → ерімейтін қышқыл
→ бейметалл оксиді → бейметалл;
٠ әртүрлі мөлшерде электрон беретін элементтер (күкірт,
хлор, азот) негізіндегі генетикалық қатар.

4-ТАПСЫРМА. Мынадай элементтер: литий, мырыш, темір, фосфор, крем-
ний, күкірт негізінде генетикалық қатар құрастыр. Химиялық реакция тең-
деулерін құрастырып, химиялық реакция типтерін анықта.

▲ 2-сурет. Тейлор

28