Page 8 -

1.1 Оксидтердің жіктелуі

Неліктен Марсты 1-ТАПСЫРМА
«Қызыл ғаламшар» 1-суретті зерделе. Суретте көрсетілген заттардың ұқсастықтары мен айыр-
деп атайды? машылықтарын тап. Заттар қандай оксид типтеріне бөлінген? Неліктен бұл
оксидіЫҚ НҰСҚА
оксид типтері осылай аталатынын түсіндір. Берілген оксидтер әртүрлі оксид
типтері арасындағы әрекеттесу өнімдері бойынша бір түрге біріктірілген.
Оксидтердің осы типтерін ата. СО, N O және NO сияқты оксидтерді қандай
2
ТІРЕК СӨЗДЕР: оксид түріне жатқызуға болатынын топта талқылаңдар.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ қышқылдық оксидтер 2-ТАПСЫРМА. Химиялық элементтердің периодтық жүйесін қолданып,
оттекпен байланысқан қосылыс құрамына кіретін элементті ата. Бұл қосы-
■ негіздік оксидтер
лыс оксид болып табылмайды. Осы қосылысты ата.
■ екідайлы оксидтер
Оксидтердің номенклатурасы. Оксид түзетін элемент
■ тұз түзбейтін оксидтер
атауынан кейін «оксиді» деген сөз айтылады. Егер оксид құ-
рамына бірнеше оксид түзетін элемент кірсе, қосылыс түзуге
Оксидтер қатысатын электронның сандық мәнін қосып атау керек.
Мысалы: Сu O – мыс (I) оксиді
2
Негіздік Қышқылдық N O – азот (V) оксиді
Екідайлы
5
2
3-ТАПСЫРМА. Кестені дәптеріңе сызып алып толтыр.
Формуласы Атауы Формуласы Атауы Формуласы Атауы
ЖОБАЛ
күкірт (IV)
Fe O TiO
2 3 оксиді 2
магний алюминий
Cl O
2 7 оксиді
▲ 1-сурет. Оксидтер
азот (IV)
CrO Ag O
оксиді 3 2
Екідайлы оксид
(амфотерлі; amphoteric
4-ТАПСЫРМА. Сипаттамасы бойынша оксид типін анықта.
oxide) – жағдайға бай-
А. Х элементі оттекте ақ кристалл зат түзіп, жарқыраған ақ жалынмен
ланысты қышқылдық та,
жанады. Суда еріген кезде әмбебап индикатор қатысында ерітінді
негіздік те қасиет көрсете
көк түске боялады.
алатын оксид.
Ә. Y элементі оттекте ақ кристалл зат түзіп, «ақ түтін» түзіп жарқы-
Тұз түзбейтін оксидтер раған ақ жалынмен жанады. Суда еріген кезде әмбебап индикатор
(neutral oxides) – су- қатысында энергия бөлінеді де, ерітінді қызыл түске боялады.
мен әрекеттескен кезде Б. Шыны ыдыста екі сұйықтықты араластырды. Түссіз газ Z O түзіліп
y
x
қышқыл түзбейтін, ал реакция жүрді. Бір сұйықтық құрамына Z элементі кіреді. Z O га-
x
y
металл оксидтерімен зын әмбебап индикатор ерітіндісі арқылы өткізген кезде өзгеріс
және гидроксидтерімен болған жоқ. Анықта:
әрекеттескен кезде тұз Х элементінің оксид типі ________________;
түзбейтін оксидтер. Мы- Y элементінің оксид типі ________________;
салы, N O, NO, СО және Z элементінің оксид типі ________________.
2
SiO. Өз таңдауыңды түсіндір.

8