Page 236 -

№8 зертханалық жұмыс. Дененің кинетикалық энергиясының
өзгеруімен серпімділік күші жұмысын салыстыру

Бұл жұмыста сен кинетикалық энергия туралы теорияны эксперименттік жолмен зерделейсің.
Құрал-жабдықтар: жаппай жұмысқа арналған тұрғы-2 дана, өлшеу шегі 2Н-нан кем емес динамо-
метр, шар, жіп, миллимет рлік бөлігі бар ұзындығы 30 см өлшеуіш сызғыш, таразы, көшіргіш қағаз, ақ
қағаз.
m ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Ескерту:
1. Қауіпсіздік техникасының ережелерін пайдалан: қорғаныш көзілдірі-
гін ки және тұрғыны құлап кетпес үшін партаның орта тұсына орналастыр.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
2. Тәжірибені жасау кезінде қателіктерді азайту үшін назар аударыла-
тын жағдайлар:
• керілген жіптің горизонталь болуы;
• динамометрдің көрсетуін қарағанда, оның көз деңгейінде болуы
(параллакстық қателікті азайту үшін).
Эксперименттік құрылғы
Зертте
1) Тұрғының біреуіне h=40 см биіктікте динамометрді горизонталь қалыпта тұратындай қылып қысқыш
арқылы бекіт.
2) Екінші тұрғыға динамометрмен бірдей деңгейде болат шарды қоятын қысқышты орнат. Кішкентай
болат шарға 60-80 см жіп байлап, жіптің екінші ұшын динамометрдің ілгішіне байла.
3) Шарды 2-ші тұрғының қысқышында ұстап тұрып, динометрдің көрсетуі 2 Н болғанға дейін екі тұрғының
қашықтығын өзгерт. Гук заңы бойынша шарға әрекет ету кезінде серпімділік күші F -ден F -ге (мұндағы
1 2
�
F � + +F � F
F =0) дейін сызықтық өзгергенде, серпімділік күшінің орташа мәні F � = 1 1 2 2 = 1 1 болатыны белгілі.
OPT
2 OPT 2 2
Серпімділік күшінің F =2Н мәніндегі динамометр серіппесінің х деформациясын өлшеп, серпімділік
1
күшінің жұмысын A=F =(F )/2 формуласымен есепте.
орт·x 1·x
4) Стол үстіне шарлар құлап түскенде ізі қалатындай, үстіне көшірме қағаз қойылған ақ парақты орна-
ластыр.
5) Динометрдің көрсетуі 2 Н болғанда, болат шарды босатып жібер. Стол үстіне төселген ақ парақтың
бетіндегі көшірме қағазды көтеріп, оның түскен орнын 1 санымен белгіле. Шардың ұшу қашықтығын
(s) өлшеп, жазып ал. Тәжірибені 2-3 рет қайтала.
6) Шардың ұшу қашықтығының орташа мәнін есепте.
7) Шардың массасын таразымен өлше.
m ⋅υ 2 ms ⋅ 2 g ⋅
8) Серпімділік күші әрекетінен болған шардың кинетикалық энергиясының өзгерісін =
формуласымен есепте. 2 h ⋅ 4
9) Серпімділік күші жұмысының мәнін шардың кинетикалық энергиясының өзгерісімен салыстыр.
m
10) g =10 , ∆h = 0,001 м, ∆m=0,02 кг, ∆g =0,02 деп алып, өлшеулер қателігін анықта.
c 2 c 2
а) Кинетикалық энергия өзгерісінің салыстырмалы қателігі:
∆m 2 ∆s ∆g ∆h
формуласына сәйкес ε ∆W = m + s + g + h .
ε =………………………………………...................................................................……………………………………………………..
А

236
236