Page 240 -

№10 зертханалық жұмыс. Математикалық маятниктің
көмегімен еркін түсу үдеуін анықтау

Зертханада сен математикалық маятник көмегімен еркін түсу үдеуін анықтауды зерделейсің.
Құрал-жабдықтар: тұрғы, жіп, өлшеуіш таспа немесе сызғыш, жүк, секундомер.
Құрал-жабдықтарды пайдалануға кірісер алдында нұсқаулықты мұқият оқып шық.
Т= ............................................. с.ҰСҚА
Зертте
1) Тұрғы, жіп және жүкті қолданып, ұзындығы l = 50 см болатындай математикалық маятник дайын-
даңыз.
а) l ұзындықты қалай дәл өлшеу керектігін қысқаша түсіндіріп жаз және сурет арқылы кескіндеп
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
көрсет.
ә) Маятник жүгін аздап шетіне тартып, оны тербеліске келетіндей жібер.
Секундомер көмегімен маятник толық 40 тербеліс жасағандағы t уақытты өлше.
t= .............................................. с.
б) Тербеліс периоды – дене қозғалысы толығымен қайталанып отыратын ең аз уақыт
ЖОБАЛЫҚ Н
t
аралығы. T = формуласын қолдана отырып, маятниктің периодын есепте.
n

в) Еркін түсу үдеуінің мәнін g төменде берілген теңдеу арқылы есепте:
4π 2 l
g =
T 2
2
g= ............................................м/с .
г) Зерттеуді жіп ұзындығын әрбір 2-3 см қысқарта отырып, жұмыстың (а) бөлігін қай-
тадан кем дегенде 4-5 рет қайтала. Кестеге қажетті мәндерді енгіз, өлшем бірліктерін 1-сурет
жаз.
Ескерту: маятник ұзындығын өзгертіп жатқандықтан, тербеліс саны мен амплиту-
даны өзгеріссіз қалдыруға тырыс.
№ реті Ұзындығы/ Тербеліс саны Уақыт/ Период/
40
40
40
40
40

2
2) Өз нәтижелеріңді l-ұзындықты (ордината осіне) T (абсцисса осіне) тәуелділік графигін салу үшін
пайдалан.
3) Графиктен G градиентін анықта. Оны қалай анықтағаныңды графикте тікбұрышты үшбұрышпен
сызып көрсет.
G = ......................................................................................................
G градиент шамасын ескере отырып, еркін түсу үдеуінің мәнін тап.
g = ....................................................................................................... м/с
2
Қателікті анықтау. Әр жағдай үшін, төмендегі формуланы қолдана отырып, салыстырмалы қателікті
анықта:

240
240