Page 242 -

ХБЖ (Халықаралық бірліктер жүйесіндегі)

шамалар мен олардың өлшем бірліктері

Халықаралық бірліктер жүйесі (әрі қарай ХБЖ) француз ғалымдары енгізген өлшем-
дердің метрлік жүйесіне негізделіп жасалған. Метрлік жүйе қолдануға енгізілгенге дейін
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
шамалардың өлшем бірліктері кездейсоқ алынып, бір жүйеден екіншісіне аударуда
қиындықтарға тап болды. Сондықтан ортақ ХБЖ құрылды.
Егер шама нақты өлшенген болса, онда оның өлшем бірлігі де соған сәйкес дәл
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
анықталып жазылуы керек. Барлық өлшем бірліктер негізгі жеті өлшем бірліктер немесе
іргелі (базалық, негізгі) өлшем бірліктер арқылы жасалады.

1-кесте. Негізгі шамалар мен өлшем бірліктер
Шама Өлшем бірлігі Белгіленуі
масса килограмм кг
ұзындық метр м
уақыт секунд с
ток күші Ампер А
термодинамикалық Кельвин К
температура
зат мөлшері моль моль
жарық күші кандела кд

2-кесте. Жиі қолданыстағы туынды өлшем бірліктер

Шама Өлшем бірлігі Белгіленуі
Аудан шаршы метр м 2
Көлем текше метр м 3
м
Жылдамдық метр бөлінген секунд
с

метр бөлінген секунд м
Үдеу
квадрат с 2

килограмм бөлінген кг
Тығыздық
текше метр м 3

242