Page 240 -

1-ТА ЛҚЫЛАУ. Тілші Озон қабатының бұзылуы
ретінде «Технология- Хлорфторсутек, хлорфторкөміртек (фреон) және хлороформ
лардың озон қабатының
жұқаруына әсері қандай?» тәрізді химиялық заттар атмосфераның жоғарғы қабаттарында
тақырыбында түрлі маман- жинақталады. Атмосферада бұл заттар күн сәулесі әсерінен
дық иелерімен сұхбат жүр- фотохимиялық жолмен ыдырайды және хлор, фтор бөледі. Бұл
теген мемлекеттер жылы-БАЛЫҚ НҰСҚА
гіз. Сұхбат жүргізуге қажет- қосылыстар озонмен әрекеттесіп, оны оттекке айналдырады.
ті сұрақтарды топта алдын Яғни, бұл газдар озон қабатын бұзады. Бір фреон молекуласы
ала дайында.
10 озон молекуласын ыдыратады.
1987 жылы Антарктида материгі үстінде диаметрі 1000 км
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
аймақта озон қабатының толық жойылғаны анықталды. Кейінгі
жылдары Арктика үстінде озон қабатының жұқарғаны тіркелді.
Озон қабатының 50%-ға жұқаруынан «озон тесіктері» пайда
болады. Озон қабатының бұзылуына әсер ететін жағдайлар:
• тоңазтқыштарда суытқыш ретінде фреонды қолданатын
технологиялар;
• зымырандар мен ұшақтар отындарынан бөлінетін азот
қосылыстары;
• вулкандардан бөлінетін газдар;
• атом бомбасының сынақтары.

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
Озон қабаты бұзылуының салдарлары
Озон қабатын қорғау Озон қабатының жұқарған жерлері арқылы атмосфераға көп
Біріккен Ұлттар Ұйымының мөлшерде зиянды қысқатолқынды ультракүлгін сәулелер өтеді.
Қоршаған ортаны қорғау Бұл түрлі вирусты және көздің, терінің қатерлі ісік ауруларының
туралы бағдарламасы ая-
сында Жапонияның Кио- көбеюіне, иммундық жүйенің нашарлауына ықпал етеді. Уль-
то қаласында (1997 жыл) тракүлгін сәуле радиациясының жоғарылауы фотосинтез үдерісі
көптеген мемлекеттер мен нәруыз синтезін тежейді. Озон мөлшерінің бір пайызға кемуі
Киото хаттамасына қол терінің қатерлі ісігінің 7%-ға дейін артуына әкеп соқтырады.
қойды. Бұл қоршаған ор- ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР
лы шешімге келді.О 1. Озон табиғатта қалай түзіледі?
таға жылыжай эффектісін
тудыратын газдардың
бөлінуін шектеуге бағыт-
талған келісім болды. Көп-
Ж
2. Озон қабатының жұқаруына көмірқышқыл газы, азот оксидтері
жай газдарының мөлшерін
мен метан әсер етеді.
7-8%-ға дейін шектеу тура-
(а) Жердегі тіршілік үшін озон қабатының маңызы қандай?

(b) Озон қабатының жұқаруының алдын алуға бола ма? Мүмкін

болатын шараларын ұсын.
3. Ормандарды кесу мен озон қабатының жұқаруы арасында қандай
байланыс бар?

240