Page 268 -

Ұйқы безі – асқазанның астына қарай орналасқан Шаянтәрізділер – денесі хитинмен қапталып сег-
бауырдан кейінгі ірі асқорыту безі. Ағзада ішкі және менттерге бөлінген шаянтәрізділерді қамтитын буы-
сыртқы секрециялық қызмет атқаратын аралас без. наяқтылар класы.
Ұрық – сүтқоректілердің эмбриондық дамудан ке- Шәует (эякулят) – құрамында сперматозоидтар
йінгі даму кезеңі. мен қуық алды безі сөлі бар эякуляция кезінде ер-
Ұрықжолдас – сүтқоректілердегі кіндік арқылы лерден бөлінетін ашық сұр түсті, лайланған, тұтқыр
дәнекер ұлпасымен қапталған жетілген жұмыртқа бөлшектенуі.НҰСҚА
ұрық пен ана ағзасын байланыстырушы арнайы сұйықтық.
мүше. Шәует шығаратын түтік – шамамен ұзындығы 50
Үшкір құрт – жас балаларда жиі кездесетін 1 см см, диаметрі 0,5 мм аталық бездің қосалқысынан
мөлшеріндегі ішекте дамитын паразит құрт. жалғасатын жұп мүше.
Факультативті микроағзалар – микроағзалардың Шеміршекті байланыс – синовиалды байланысқа
оттекті және оттексіз ортада да тіршілікке қабілетті қарағанда аз қозғалмалы байланыс түрі.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
болуы. Ішексорғы – ішектің шырышты қабатын зақымдай-
Фенотип – ағзаның жеке дамуы барысында байқа- тын эндопаразит.
латын ішкі және сыртқы белгілері мен қасиеттерінің Эволюция – тірі табиғаттың күрделене отырып бел-
жиынтығы. гілі бір уақыттың арасында өзгеруі.
Фибрин – фибриноген нәруызынан түзілетін, пішіні Эквациондық бөліну – эукариот жасушалары ме-
жіп тәрізді нәруыз молекуласы. йоз арқылы бөліну нәтижесінде түзілген еншілес
Фибриноген – бауырда түзілетін нәруыз молеку- жасушаларға хромосомаладың тең бөлінуі.
ласы. Экологиялық қуыс – мекен ортасының фактор-
ауру түрі.ЖОБАЛЫҚ
Фиброзды байланыс – екі сүйектің бітісіп, сүйек ларының жиынтығымен ерекшеленетін, түрдің та-
талшығы арқылы байланысу түрі. биғатта тіршілік ететін орны.
Фолликула – сырты эпителий жасушалары және Эмульгация – өттің көмегімен май тамшыларының

жасушасы. Эндосперм – гүлді өсімдіктерде ұрықтанудан кейін
Фосфолипид – жасуша мембранасының негізін дамитын тұқым бөлігі.
құраушы қанықпаған май қышқылдарынан тұра- Энергия көзі – жасушаның тіршілік әрекеті үшін қа-
тын липид түрі. жетті энергияның бөлінуіне жұмсалатын молекула.
Фотохимиялық ыдырау – қысқа толқынды уль- Эпифиза – ұзын сүйектің басындағы борпылдақ
тракүлгін сәулелер әсерінен молекулалардың (от- сүйектен тұратын бөліктері.
тегінің екі атомға ыдырауы) ыдырауы. Эритроциттер – оттегі мен көмірқышқыл газы мо-
Химотрипсин – нәруыз молекулаларын амин лекулаларын тасымалдайтын қанның қызыл түсті
қышқылдарына дейін ыдыратады. жасушалары.
Холестерин – бауырдан түзіліп, ағзаның қалыпты Эстроген – аналық жыныс гормоны, аналық без-
қызмет атқаруын қамтамасыз ететін органикалық дерінде түзіліп, қыздарда екінші реттік жыныстық
зат. белгілердің дамуын реттеп, менструалдық циклға
Хорион бүрлері – ана қанымен максималды жа- қатысады.
насуды қамтамасыз етуге бейімделген хорионнан Эукариот – жасушасында толық қалыптасқан ядро-
дамитын өсінділер. сы бар ағзалар.
Центросома – микротүтікшелердің құрылу орта- Эффектор – бұлшық ет немесе без сияқты жүйке
лығы, сперматозоид құйрығының қозғалуын қамта- импульсіне жауап қайтаратын мүше.
масыз етіп, зиготаның бөлінуіне қатысады.
Цинга – С дәруменінің жетіспеуінен қан тамырлар
қабырғаларының әлсіреуі, қызылиектің қабынуы,
тістің босауы сияқты белгілерімен жүзеге асатын

Цитокинез – жасуша ядросы бөлінгеннен кейін,
цитоплазманың екі еншілес жасушаға бөліну үдерісі.
Шартсыз рефлекс – туа біткен рефлекс түрі.
Шартты рефлекс – жүре пайда болған, яғни тіршілік
барысында үйрену арқылы қалыптасатын рефлекс
түрі.

268