Page 264 -

Биологиялық катализаторлар – биохимиялық Ген – ағзаның белгілері мен қасиеттеріне жауап бе-
реакциялардың жылдамдығын бірнеше есе артты- ретін, ДНК молекуласының белгілі бір бөлігі.
ратын ферменттер. Генетика – тұқымқуалаушылық пен өзгергіштік заң-
Биореактор – микроағзаларды қоректік ортада ин- дылықтарын зерттейтін биология ғылымы.
кубациялап мол, таза өнім алуға негізделген прибор. Генотип – ата-енелерінен келген тұқым қуалайтын
Биотехнология – ағзаларды, олардың өнімдерін, белгілердің жиынтығы.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
физиологиялық үдерістерін өндірісте қолдану Гемоглобин – эритроцит жасушасындағы оттегі мо-
арқылы адамзаттың әртүрлі салалардағы қажеттілі- лекуласын байланыстыратын нәруыз молекуласы.
гін қамтамасыз ету үшін жұмыс жасайтын ғылым Гемолиз – агглютинация нәтижесінде эритроцит
саласы. мембранасының жарылып, гемоглобин молекула-
Биоыдырау – микроағзалардың тіршілік әрекеті ларының қан плазмасына шығуы.
нәтижесінде органикалық заттардың қарапайым Гемеостаз – қантамырлар жарақаттанғанда қанның
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
заттарға дейін ыдырауы. тоқтауын жүзеге асыратын ағзаның биологиялық
Биурет ерітіндісі – ерітіндіде күлгін түске боялып, жүйесі.
нәруыздар мен аминқышқылдың болуын көрсететін Гетерогамета – жыныс хромосомалар көлемі,
сапалық реакция. пішіні, гендері жағынан әртүрлі болып келетін
Бластула – бластомерлерден тұратын ортасы қуыс хромосомалар. Мысалы, сүтқоректілердің аталық
жасушалар тобы. жыныс хромосомалары –ХУ.
Борпылдақ сүйек – арасында қуыстары болатын- Гибридологиялық әдіс – арнайы бір белгілерді
дықтан борпылдақ болып көрінетін сүйек ұлпасы. алу үшін дараларды өзара Гипервитаминоз – ағзаға
Бронхит – жиі суық тиіп ауру, вирус және бактерия- шамадан артық бір немесе бірнеше дәрумендердің
лар, шылым шегу, химиялық заттардың тітіркендіруі, түсуінен ағза мүшелері қызметінің бұзылуы.
сонымен қатар жоғарғы тыныс жолы ауруларының Гиповитаминоз – ағзада түзілмейтін дәрумендердің
асқынуынан туындайтын ауру. тағаммен бірге жеткіліксіз мөлшерде ағзаға түсуінен
Будандастыру – ата-ананың әрқайсысынан туындайтын ауру түрі.
алынған екi жыныс жасушасының (гаметалардың) Гомогамета – бірдей (гомологиялық) хромосома-
қосылу үрдісі. лардан тұратын жыныс хромосомалары. Мысалы,
Буын шеміршегі – буындағы екі сүйектің басын сүтқоректілердің аналық жыныс хоромосомалары
қаптаған дәнекер ұлпа. – ХХ.
Бүрлер – аш ішектің ішкі бетіндегі бір қабатты ци- Гомологиялық – гомологтық хромосомалардың
линдр тәрізді эпителий жасушаларынан түзілген дәл сол локусында екі бірдей аллельдері бар, ата-
өсінділер. Ішектің беттік ауданын үлкейтеді. енелерінен басым немесе басыңқы аллельдік ген-
Біркелкілік заңы – гомозиготалы дараларды бір дер алған ағзалар.
бірімен будандастырғанда бірінші ұрпақтан фено- Градация – ағзалардағы өзгерістер қарапайымнан
типі мен генотипі бойынша біркелкі буданды ұрпақ күрделіге қарай біртіндеп сатылы түрде көтерілу.
алыну заңдылығы. Гранулоцит – цитоплазмасындағы ферменттерге
Гаверс каналы – тығыз сүйектегі капилляр мен сү- толы көпіршіктері анық боялатын лейкоциттер.
йек тақташалардан тұратын орталық канал немесе Гуморальдық иммунитет – В-лимфоциттер түзетін
остеон. антиденелер қатысуымен иммундық жауаптың жү-
Газ алмасу – жасуша мембранасы арқылы газдар- зеге асуы.
дың алмасуы. Ұлпа мен альвеоладағы қылтамырлар Денатурация – сутектік байланыстың үзілуінен бо-
арасындағы газдардың алмасуы. лып нәруыз құрылымының өзгеруі.
Гамета – хромосома жиынтығы гаплоидты жыныс Детритофаг – жануар өлексесін, шіріген жапы-
жасушасы, сперматозоид немесе жұмыртқа жасу- рақтармен қоректенетін сапрофиттер. Олар ал-
шасы. дымен қоректі жұтады және қоректі қорытатын
Гаметалар тазалығы – рецессивті белгілер гетеро- ферменттер асқорыту мүшелеріне бөлінеді.
зиготалы ағзаларда жоғалмайды, өзгеріске ұшыра- Диафиза – ұзын сүйектің екі басын қосып тұратын
майды және көбею кезінде дәл сондай рецессивті ортаңғы бөлігі.
белгілермен кездескен кезде, яғни келесі ұрпақтар- Дизентерия (қантышқақ) – бактерия немесе қан-
да қайтадан көрініс табады. тышқақ амебасы арқылы таралатын инфекциялық ауру.
Гаструла – бір қабатты бластуладан үш қабатты
ұрықжапырақша дамитын ұрықтық даму кезеңі.

264