Page 265 -

Диффузия – газдардың қысымы жоғары ортадан Кариотип – бір түрге жататын ағзалардың дене жа-
қысымы төмен ортаға қарай, яғни газдардың кон- сушаларының хромосомалар жиыны.
центрация айырмасына қарай қозғалысы. Катализдеу – химиялық реакцияны жылдамдату
Доминанттылық – таза буданды дараларды бу- үдерісі.
дандастыру кезінде бірінші ұрпақта басымдық көр- Кемік майы – сүйектегі қуыстарды толтырып тұра-
сететін белгі. тын дәнекер ұлпа түрі.
бөліктерінің болмауы. ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Жады жасушалары – ағзаға бұрын енген антиген Керме – жануар жасушасының бөлінуі барысын-
туралы ақпаратты сақтайтын лейкоцит жасушалары. да плазмалық мембранада түзілетін сақинатәрізді
Жасанды жүйе – ағзаларды жүйелік топтарға бөлу түзіліс.
барысында морфологиялық, анатомиялық бел- Климаттың ғаламдық өзгеруі – орташа жылдық
гілеріне көп көңіл бөлінді. Сондықтан жақын емес температураның көтерілуіне байланысты мұздықтар
туыстар бір жүйелік топқа кіргізілді. еруі нәтижесінде Дүниежүзілік мұхит деңгейінің кө-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Жасушалық иммунитет – Т-лимфоциттердің қаты- терілуі. Жауын-шашынның түсу мерзімінің өзгеруі,
суымен иммундық жауаптың жүзеге асуы. температураның күрт өзгеруі және табиғи апаттар-
Жасушалық тыныс алу – жасуша ішінде жүзеге дың артуы жағдайлары.
асатын тыныс алу үдерісі. Контрацепция – жоспарланбаған жүктіліктен сақта-
Жасыл бездер – шаянтәрізділердің зәршығару мү- ну және кездейсоқ жыныстық қатынас арқылы жы-
шесі. ныстық жолмен берілетін инфекциялардың алдын
Жаттықпаған белгі – жаттықпаған белгілер жойы- алу шаралары жиынтығы.
лып кетеді. Мысалы, жыланның аяғы мен көр- Қанның ұюы – гемостаз жүйесінің қатысуымен жү-
тышқанның көзі жаттықпағандықтан жойылып зеге асатын, қантамыр жарақатының бітелуі.
кеткен. Қанның ұю факторлары – қан плазмасы мен тром-
Жатыр – ішінде ұрықтанған жұмыртқа жасушасы боциттерде болатын және қанның ұюына қатыса-
дамуын жалғастыратын бұлшық етті мүше. тын органикалық, бейорганикалық заттар.
Жатыр түтігі – аналық безбен жатырды байланыс- Қорыту – бұл күрделі физиологиялық үдеріс. Асқо-
тырып, ішінде ұрықтану жүретін жұп мүше. рыту жолына түскен қоректік заттар ферменттердің
Жұлдызша тәрізді жасуша – буылтық құрттардағы көмегімен химиялық өзгерістерге түседі.
ұзын түтікшелер жиынтығынан тұратын нефридии. Қосарлы атау– тірі ағзаларды түр мен туыс атауын
Жыныс хромосомалары – ағзаларда жынысты қосып атау түрі.
анықтауға қатысатын, аналық пен аталықта әртүрлі Қуық – ағзадан шығарылғанға дейінгі зәрдің уақыт-
болып келетін хромосомалар жұбы. ша жиналып, сақталатын орны, қуыс мүше.
Зәр шығару түтігі – зәрді ағзадан шығаратын түтік- Қуық алды безі - сперматозоидтарды қоректен-
тәрізді мүше. діріп, олардың қозғалыс белсенділігін арттырып,
Зигота – сперматозоидтың жұмыртқа жасушасын қынап қуысындағы қышқыл ортаны бейтараптанды-
ұрықтандыру нәтижесінде пайда болған диплоидты ратын қуық алды безі сөлін бөлетін аталық жыныс
жасуша. жүйесінің қосалқы безі.
Иммобилизация – ферменттердің бірнеше қайтара Қышқылды орта – рН мәні 7,0-ден төмен кез-кел-
қолданылуы үшін ерімейтін құрылыммен қапталуы. ген ерітінді қышқылдық орта қалыптастырады. рН
Иммундық жауап реакциясы – вакцинацияланған мәні неғұрлым 7,0 төмен болса, соғұрлым қышқыл-
кейін, ағзаға антиген енген жағдайда жүретін им- дылығы жоғары болады.
мундық жауап әрекеті. Лактаза – сүт құрамындағы қантты ыдырататын
Иммуноглобулин – қан плазмасында иммундық фермент.
жауап түрінде түзілетін гликопротеин түрі. Лактоза – дисахарид, сүттің құрамында кездесетін
Иммунтапшылығы – ағзаның иммундық жауап ре- қант.
акциясын қалыптастыруға қатысатын кейбір құрам- Лейкоциттер – ағзаны ауру тудырғыш бактериялар
мен вирустардан, бөтен молекулалардан қорғайтын
Интерфаза – жасушаның екі бөлінуі арасындағы қанның ақ түсті жасушалары.
кезең. Бұл кезеңде жасуша өседі, дамиды және ке- Лимфа – ағзаның ішкі сұйық ортасының құрамбөлігі
лесі бөлінуге дайындалады. және дәнекер ұлпасының бір түрі.
Йод тестісі – нысанда крахмалдың болуын анықтау- Липаза – май молекулаларын май қышқылдары
да қолданылатын сапалық реакция. мен глицеринге дейін ырататын фермент.

265