Page 263 -

Глоссарий

Абсорбция – қорытылған заттардың асқорыту жо- Ассимиляция – жай заттардан күрделі заттардың
лының шырышты қабатының көмегімен қан мен түзіліп, ағзаның жаңаруы жүзеге асатын синтез
лимфаға өтуі. үдерістерінің жиыны.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Авитаминоз – ұзақ уақыт толыққанды тамақтанбау- Астан улану – улы немесе бұзылған тағамдар
дың салдарынан белгілі бір дәруменнің жетіспеу- арқылы ағзаға түскен инфекциялық заттардың
шілігінен туындайтын ауру түрі. әсерінен асқорыту жолдары қызметінің бұзылуы.
Агглютинация – агглютининдердің әсерінен қан Астма – өсімдік тозаңдары, жануарлардың түктері,
жасушаларының, бактериялар мен вирустардың тағам түрлері, шаң-тозаңдар нәтижесінде туындай-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
бір-біріне желімденіп, тұнбаға түсу үдерісі. тын тыныс алу жолдарының ауруы.
Агглютинин – қан жасушаларының бір-біріне Аталық бездің қосалқысы – сперматозоидтардың
желімденуін тудыратын молекулалар (антиденелер). жетіліп жинақталуын қамтамасыз ететін жұп мүше.
Агглютиноген – эритроцит жасушасының мембра- Аталық без – сперматозоидтар мен аталық жыныс
насында болатын және ағзада агглютининдер (ан- гормондарын түзетін, ұма деген тері қалтасында
тиденелер) түзілуіне әсер ететін антигендер. орналасқан жұп мүше.
Агрунулоцит – цитоплазмасындағы ферменттерге АТФ – (аденозинтрифосфат) жасушалық реакция-
толы көпіршіктері анық боялмайтын лейкоциттер. ларда энергия көзі ретінде жұмсалатын қосылыс.
Ажырау заңы – бірінші ұрпақта алынған гетерези- Аутосомалар – дара жынысты ағзалардағы жыныс
готалы дараларды өзара будандастыру нәтижесінде хромосомасынан басқа хромосомалар жиыны.
фенотипі мен генотипінде белгілердің белгілі бір Аффектор – стимул әсерін қабылдап алушы жүйке
сандық қатынаста ажырауы. Фенотипі: 3:1, генотипі: жүйесінің бөлігі.
1:2:1. Аш ішек – асқорыту жолының іші қуыс ең ұзын
Акросома – сперматозоид басының ұшында орна- бөлігі. Тағамды қорыту және көптеген бүрлерінің
ласқан, ішінде жұмыртқа жасушасының қабығын көмегімен сіңіру үдерістері жүзеге асады.
ерітетін ферменттері бар түрі өзгерген лизосома. Балауыз – жабысқақ сарғыш түсті липид түрі.
Аллельді гендер – гомологтық хромосомалардың Бауыр – ағзадағы ең үлкен асқорыту безі. Өт бөлу-
гомологиялық үлескісінде орналасқан геннің әртүр- ден басқа да көптеген қызметтерді атқаратын ағза
лі күйі. Мысалы, А – геннің доминантты күйі, a – сол зертханасы.
геннің рецессивті күйі. Бейтарап орта – рН мәні 7,0-ге тең болған кезде
Альвеола (өкпе көпіршігі) – қабырғалары өте бейтарап ортаны көрсетеді. Бұл кезде Н+ мен ОН
жұқа бір қабатты эпителий жасушаларынан тұра- – - иондарының концентрациясы тең болады. Мы-
тын, бір-біріне тығыз жанасып қатар-қатар орна- салы таза су.
ласқан бронхиоланың тармақталған ұштарындағы Бейімделгіштік – табиғи сұрыпталудың нәтижесін-
көпіршіктер. де қалыптасып, ағзаның тіршілігін сақтап қалуына
Антидене – ағзаға енген бактериялар, вирустар, мүмкіндік береді.
бөтен молекулаларға және жасушаларға қарсы Бенедикт ерітіндісі – жай көмірсуларды анықтауда
түзілетін нәруыз молекулалары. қолданылатын сапалық реакция.
Амилаза – крахмалды ыдыратуға қатысатын гидро- Бери-бери – В1 (тимин) дәруменінің жетіспеушілі-
лаза тобындағы фермент. гінен туындайтын жүйке ауруы.
Амнион қабы – амниоттардағы ұрықтың дамитын Билирубин – өт пигменті, өттің негізгі бір компо-
орны. ненті. Гемоглобиннің ыдырауынан түзіледі.
Аналық без – жұмыртқа жасушасы мен аналық Бинарлы номенклатура – тірі ағзалар түрлерін
жыныс гормондарын түзетін құрсақ қуысында ор- туыс пен түрді латын тілінде атаудың формалды
наласқан жұп мүше. жүйесі.
Антиген – ағзаның иммундық жүйесімен бөтен деп Биоалуантүрліліктің азаюы – ормандарды кесу,
танылған барлық жасушалар мен молекулалар. қалалардың ауданының ұлғаюы мен табиғи ланд-
Антиденелердің арнайылығы – В-лимфоциттер шафттарды ауылшаруашылық жерлермен алмасты-
ағзаға енген бөтен жасушалар мен молекулалардың ру, қоршаған ортаға зиянды қалдықтардың бөлінуі
әр түріне қарсы нақты антиденелер түзуі. нәтижесінде экожүйелерде түрлердің жойылуы.

263