Page 81 -

тын май қышқылдарының ірі молекулалары лимфа арқылы СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
тасымалданады. Олардың мөлшері артқанда лимфаның түсі Лимфа тамырларының та-
ағарады. Ондағы лимфоциттердің саны 2000-25000 арасында рылуы ағзаның қалыпты
өзгеріп отырады. Бірақ эритроциттер мен тромбоциттер бол- қызметін бұзады. Лимфа
майды. Сондықтан лимфа өте баяу ұйиды. тамырларының тарылуы
капиллярларға кері өтеді. Ұлпа сұйықтығының бір бөлігі тұйық ҰСҚА
кезінде ұлпа сұйықтығына
Ұлпа сұйықтығы мен лимфаның түзілуі жиналған токсиндердің
бөліп шығарылуы на-
Ұлпа, немесе интерстициалды сұйықтық қан капиллярлар шарлайды. Нәтижесінде
арқылы өткенде түзіледі. Ұлпа сұйықтығы жасушалардың ара- ұлпаларда көптеген ток-
сындағы қуыстарға өтеді. Осы жерде ұлпа мен қан арасындағы синдер жиналады. Лим-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
зат алмасу жүреді. Капиллярлардың қабырғалары арқылы фа түйіндерінің өзектері
кіші молекулалар, иондар оңай өтеді. Бірақ тромбоциттер, тығыздалған токсиндер-
эритроциттер мен плазма нәруыз молекулалары өтпейді. Ұлпа мен бітеледі. Бұл ісіктердің
пайда болуына әкеледі.
сұйықтығы құрамы бойынша қан плазмасына өте ұқсас. Капил-
ЖОБАЛЫҚ Н
лярдағы қанда нәруыздар көп болғандықтан еріген заттардың
концентрациясы ұлпа сұйықтығынан жоғары болады. Осыған
байланысты ұлпа сұйықтығының белгілі бөлігі осмос арқылы СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
Адамның тоқ ішегін-
аяқталатын лимфа капиллярларына өтеді. Лимфа капиллярлары де ұзындығы 7-8 см
бір қабатты эндотелий ұлпасынан тұрады және жасушалардың соқыр ішек өсіндісі бар
арасында қуыс барынша үлкен болады. Сондықтан ірі молеку- («appendix» – қосалқылар).
лалар, бактериялар оның қуысына оңай өтеді. Лимфа минутына Аппендикстің қабырғала-
рында лимфа түйіндері
0,3 мм-ге қозғалады, физикалық жүктеме артса, жылдамдығы
мен сөл тамырлары орна-
10-15 есе артады. Егер адамның физикалық қозғалысы аз бол-
ласады. Олар аспен бірге
са, лимфаның ағысы төмендейді. Нәтижесінде ұлпа сұйықтығы өткен бөтен заттарды за-
жасушалар арасында көптеп жиналып, дене ісінеді. рарсыздандырады және
жояды.
Аппендицитке шалдыққан
ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР
ересектерде, отадан кей-
ін жиі ішек жұқпалары
1. Лимфа жүйесіндегі фагоциттер қандай қызмет атқарады? анықталды.
2. Лимфа түйінінің қабыну себебі неде?
3. Лимфа айналымының маңызы қандай?
4. Құрамы бойынша лимфаның қан плазмасы мен ұлпа сұйықтығынан
қандай айырмашылығы бар?
5. Лимфа тамыры мен лимфа капиллярының құрылысы оның қыз-
метіне қалай бейімделген?

КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Лимфаның ағуы қаңқа бұлшықеттерінің жұмысына
тәуелді. Адам көп қимыл жасамаса лимфа капиллярлары жарылады, ал лим-
фа тамырларында тромб түзіліп, лимфаның ағысы дұрыс жүрмеді. Лимфа
ағысының бұзылуы адам денсаулығы үшін қандай қауіп туындатуы мүмкін?

81