Page 76 -

• Активация сатысында протромбиназа (тромбопластин)
ферменті түзіледі. Оның түзілуі екі тәсіл арқылы жүреді:
жарақаттанған ұлпада жасушаларынан (сыртқы механизм)
және жарылған тромбоциттерден (ішкі механизм) тромбо-
пластин, коллаген талшықтары, жасуша мембранасының
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
үзіктері бөлінеді.
• Коагуляция кезінде протромбиназа әсерінен протромбин
тромбинге айналады. Протромбин бауырда К дәрумені қа-
тысында түзіледі. Тромбин қатысуымен плазмада еріген
▲ Қанның ұюының күйіндегі нәруыз фибриноген ерімейтін фибрин талшықта-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
негізгі сатылары және рына айналады. Фибрин талшықтары жарақаттың бұдырлы
қанұйық
шеттеріне бекінеді және тромбоциттердің тығыз түзіндісін
орап, торлайды. Бұл тығыннан плазма ағып өтеді, бірақ қан
жасушалары іркіліп қалады.
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
• Ретрактация сатысында зақымдалған қан тамырындағы
Кейбір дәрілік препараттар тромбоциттік қанұйықтың тығыздалуы мен бекуі жүреді.
гемостазға әсер етеді. Егер Қанұйықтағы тромбоциттер құрамында болатын нәруыздар
де аспирин ішкеннен кейін қысқарғанда фибрин торы тартылады, нәтижесінде жараны
қолыңызды кесіп алсаңыз, жабады. Бұл үдеріс жарақаттан қанның ағуы тоқтағанға
қан ағу әдеттегіден ұзақ
жүреді. Себебі аспирин дейін жалғасады.
тромбоциттердің әрекетін Қандағы факторлардың біреуінің болмауы қанның ұйыма-
тежейді және тромбоцит- уына ұшыратады. Бұл гемофилия ауруы ретінде белгілі.
тік тығын түзілуін баяулата-
ды. Егер пациентке ота жа- 1-ТАПСЫРМА. Қанның ұюының тромбоцитоздық және коагуляциялық
сау жоспарланған болса, механизмдерін салыстыр.
дәрігер 7–10 сағатқа дейін
аспирин қабылдамау ға
кеңес береді. ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

1. Донор тапсырған қанды сақтау үшін плазманы кальций иондарынан
не үшін тазартады?
2. Кейбір адамдардың қанында тромбоциттердің мөлшері төмен бо-
лады. Бұл олардың денсаулығына қалай әсер етуі мүмкін?
3. Қанұйықты синтетикалық заттардың көмегімен түзу мүмкін бе?

КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. 1. Қанды ұйытпайтын (антикоагулянттар) және
қанды ұйытатын (коагулянттар) заттар медицинада қандай мақсатта қол-
данылатынын түсіндір. 2. Гирудотерапияда қан тамырындағы қанның ұюын
емдеу үшін сүліктер қолданылады. Сүліктер бөлетін гирудин заты қанды
сұйылтады. Гирудин қан ұюдың қай сатысына белсенді әрекет етуі мүмкін?
▲ Гирудотерапия Жауабыңды дәлелде.

76