Page 6 -

1. Географиялық зерттеу

әдістері

География ғылымының қалыптасуы

textbooks nis edu kz

География – грекше «ge» – «Жер», «grapho» – «жазамын» деген
Біз не үйренеміз? мағынаны білдіреді.

География – Жер беті табиғатын, жер шарындағы халықтарды,
ландшафтарды, нысандарды, табиғатты тұтас жүйе ретінде зерттей-
Бұл тарауда: тін кешенді ғылымдар саласы.

✔ географияның зерттеу География ғылымының қалыптасуы ерте кезде алғашқы адамдар
нысандарын атауды; өмір сүрген кезден басталған. Олар құнарлы қолайлы мекен іздеу
барысында, аң аулау кезінде өздерін қоршаған ортаның бір-біріне
✔ саяхатшылар мен
зерттеушілердің ұқсамайтын алуан түрлі екенін және әр аймақтағы табиғат құбылыс-
тарының әртүрлі болатынын байқаған. Байқаған табиғи құбылысын,
география ғылымының азық-түліктің көп кездесетін жерлерін тасқа, үңгірлерге, ағаштың
дамуына қосқан үлесін қабығына т.б. заттарға белгілеп отырған. Келесі белестің ар жағын-
сипаттап, баға беруді; дағы немесе көлдің арғы бетіндегі көрмеген нысандарына ойша

✔ «план» және «шартты болжам жасаған.
белгілер» ұғымын
түсіндіруді; География пәні не үшін керек?
География ғылым ретінде ежелгі Грекияда пайда болған.
✔ географиялық Біздің заманымыздан бұрынғы III ғасырда өмір сүрген грек ғалымы
координаталарды Эратосфен алғашқы географиялық түсініктерді қалыптастырып, «Ге-
табуды; ографика» атты еңбегін жазды. Ғылымға алғаш «География» ұғымын

✔ географиялық карталар енгізеді. Сонымен қатар Эратосфен – ең алғаш географиялық карта
мен шартты белгілерді жасаған ғалым. Сондықтан Эратосфенді «География ғылымының
жіктеуді; атасы» деп атайды.
✔ географиялық шартты Біздің ғаламшарымыздың табиғаты алуан түрлі және құбыл-
белгілерді қолдана малы, сондықтан география осы өзгерістерді зерттеп, түсіндіруге
отырып, физикалық көмектеседі. Себебі, көкжиектің ар жағында қандай жер бар екен-
карталарды оқуды; дігі, барлық табиғи құбылыстардың құпия сыры адамзатты үнемі
қызықтырады. Біз өзгерген әлемде айналамызды бағдарлауды,
✔ масштабты
қолдану арқылы табиғатқа тамсануды, географиялық карталарды әртүрлі мақсатта
арақашықтықты пайдалануды меңгеріп жатырмыз. Сонымен қатар адамзат жаңадан
қалалар салып, мемлекеттерді қалыптастырып, табиғатты өзгертіп,
есептеуді; жаңа ландшафтар жасауда.

✔ шартты белгілер География ежелгі ғылым болғанына қарамастан, әлі күнге де йін
арқылы жергілікті жаңа халық атауларымен, жаңа аймақ туралы және т.б. ақпараттар-
жердің қарапайым мен толықтырылуда. Оған дәлел – литосфераның терең қабаттары
пландарын оқуды мен Дүниежүзілік мұхиттың көп бөлігі әлі де толық зерттелмеген.
үйренетін боласың. Ғалымдар жыл сайын Амазонканың тұмсық батпайтын орман-
дарынан өсімдіктер мен жануарлардың жаңа бір түрін анықтауда.
Қазіргі таңда Жер шарының түкпір-түкпірінде геологиялық экспе-
дициялар, ғарыштық зерттеулер жүргізіліп, ғылыми кемелер, ме-
теостанциялық ауа шарларымен зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
6