Page 10 -

Географияның дамуына үлес қосқан

саяхатшылар мен зерттеушілер

Бұл сабақта: География ғылым ретінде өте ерте заманнан бастап қалыптаса

✔ саяхатшылар мен бастады. Ежелгі тас дәуірінің адамдары өздерін қоршаған ортаның
зерттеушілердің бір-біріне ұқсамайтынын байқап отырған. Көргендерін ағаштың діңі-
textbooks nis edu kz
география ғылымының не, тасқа белгі етіп қалдырған. Содан бері география ғылымы бірнеше
дамуына қосқан үлесін даму сатысынан өтті: ежелгі дәуірдегі зерттеулер, Ұлы географиялық
сипаттап, баға беруді ашылулар, ғылыми экспедициялар және қазіргі заманғы зерттеулер.
үйренетін боласың. Бұрынғы ашылулар аумақтарды ашумен ғана айналысқан болса,
кейінгі зерттеулер ғылыми теориялар мен түсініктерге негізделген.

Ежелгі дәуір кезеңі
АТЛАНТ МҰХИТЫ
СОЛТҮСТІК МҰЗДЫ МҰХИТ Эратосфен Жазғы Күн тоқырау кезінде
ЕУРОПА
СКИФТЕР Сиена қаласында Күннің тас төбеден түсіп, терең
КЕЛЬТТЕР Македония ПОНТ ТЕҢІЗІ КАСПИЙ МАССАГЕТТЕР құдықтардың түбін анық көрсетіп тұрғанын бай-
Адрия шығанаты Афины Каспий қақпалары ШЫҒЫС МҰХИТ қады. Сол күні ол Александрия қаласына барып,
ТЕҢІЗІ
Карфаген ІШ К І Т Е Ң ІЗ Тавр таулары АЗИЯ АРИИ Ганг Күннің түсу бұрышын өлшеп келеді. Екі қаланың
Парсы
Мысыр АРАБ шығанағы Парсы елі
ЕЛДЕРІ Инд арақашықтығын ескере отырып, Жер шарының
ЛИВИЯ Үндістан
НУБИЯ
ұзындығын дәл есептеп шықты. Осыған байланыс-
Эфиопия
ЭФИОПИЯ ТЕҢІЗІ Ніл бастаулары ЭРИТРЕЙ ТЕҢІЗІ ты Жер шарын тең меридиандар мен параллель-
дерге бөліп, карта құрастырды.
А. Эратосфеннің картасы
Орта ғасыр кезеңі
Желкенді қайықтардың пайда болуы саяхатшыларға мұхиттар-
ды кесіп өтіп, жаңа жерлерге баруға жол ашты. Солтүстік Америка

материгіне ең алғаш скандинавиялық викингтер жеткен.
А. Никитин Арабия теңізі арқылы Үндістанға саяхат жасады.

Ұлы географиялық ашылулар кезеңі
Ә. Желкенді қайық Кеме жасау және көкжиек тұстарын бағдарлайтын тұсбағдар, ен-
діктер мен бойлықтарды анықтайтын астролябияның пайда болуы,
навигациялық карталардың жетілдірілуі «Ұлы географиялық ашылу-

лар» кезеңіне негіз болды. Осы кезеңде
Х. Колумб, Ф. Магеллан, Васко да Гама,
А. Веспуччи т.б. өздерінің атақты саяхат-
тарын жасады.
1519 жылы 20 қазанда «Жер – шар
тәріздес» деген идеяны ұстанушы Фер-
нан Магеллан Санлукар қаласынан
«Тринидад», «Сан Антонио», «Сантьяго»,
«Кансепсион», «Виктория» атты 5 кеме-
мен батысқа қарай жол тартты. Оңтүстік
бағытқа қозғала отырып, Оңтүстік Аме-
риканың барлық бөліктерін ашты. Атлант
Б. Ұлы географиялық ашылулар картасы мұхитын кесіп өтіп, енсіз тар бұғаз арқылы
10