Page 62 -

Мұхит суларының қозғалысы
Бұл сабақта:
✔ мұхит суының
қозғалыстарын
textbooks nis edu kz
анықтауды үйренесің.
Тынық мұхиттың Оңтүстік-Шығыс
Азия аймағында күзде және жаз
мезгілдерінде болып тұратын дауыл
түрінде соғатын желді тайфун
(қытайша тайфун – үлкен жел)
деп атайды.
62
Теңіз және мұхит суларында тербелмелі қозғалыстар-
дың пайда болуына әсер ететін факторлар:
1) жел;
2) Күн мен айдың гравитациялық күштері;
3) су астындағы жер сілкіністері және жанартау әрекеттері.
Терең толқындар әртүрлі су қабаттарының шегараларында
пайда болады.
Беткі толқындар желдің әрекеттері, жерасты сілкіністері және
судың көтерілуі мен қайтуына байланысты пайда болады.
Мұхит суы желдің әрекетінен үнемі қозғалыста болады. Жел
соққанда теңіз, мұхит бетіне толқындар көтеріледі. Толқынның көл-
денең қимасынан пішінін көруге болады (А суреті). Толқынның
ең жоғары көтерілген биік бөлігін толқынның шыңы немесе жалы
деп атайды. Су беті деңгейінен төмен жатқан бөлігін толқынның
табаны деп атайды. Сонымен қатар толқын биіктігімен және ұзын-
дығымен сипатталады. Толқынның ұзындығы – көршілес екі толқын
қырларының арақашықтығы. Толқынның биіктігі – оның табанынан
қырына дейінгі қашықтығы. Толқынның күшін 9 балдық шкаламен
анықтайды.
A
A B
Жүру бағыты
Толқын ұзындығы
Шыңы Толқын биіктігі
Тынық теңіз
деңгейі
Ең төмен деңгейі
толқын табаны
ТОЛҚЫН ЖИІЛІГІ ТОЛҚЫН КЕЗЕҢІ
Әр секундта А нүктесінен Толқын шыңына А нүктесіне
өтетін толқын шыңдарының дейін жету үшін қажет болатын
саны уақыт