Page 31 -

Жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графигін Физика
пайдаланып жүрген жолды есептеу v

Автокөлік тыныштық күйінен (v = 0) қозғалысты бастады, содан
0
кейін 10 с ішінде оның жылдамдығы 15 м/с дейін өсті делік. Бұл
үдемелі қозғалыс мысалы, себебі автокөліктің жылдамдығы артып
келеді. Жылдамдық пен үдеу векторларының бағыты бір. Б графигі
жылдамдықтың уақытқа тәуелділігін анықтайды. t Б графигі
Үдемелі (тежелмелі) қозғалыс үшін жылдамдықтың уақытқа тәуелділік
графигінің сызығы астындағы аудан жүрген жолдың мәнін беретіні
анық. Егер Б графигінде көрсетілгендей ойша сызық жүргізсек, онда v
біз үшбұрыш аламыз. Математикадан үшбұрыш ауданын келесі
формула арқылы есептеуге мүмкін болатынын білеміз: vedu kz

үшбұрыш ауданы = ½ • табаны • биіктігі v 0

Графиктегі сәйкес айнымалыларды қойсақ, келесі теңдеуді аламыз
t
textbooks nis
жүрген жол = ½ • жылдамдық • уақыт В графигі
Жоғарыдағы мысал үшін жалпы өткен қашықтық 75 м тең, өйткені
аудан тең:

½ • 15 • 10 = 75 м
Егер автомагистральда автокөлік 40 км/сағ-тан 100 км/сағ дейін үдей- v 0
тін болса, онда жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графигі В графигі
тәрізді болады.
Егер біз алдындағыдай ойша сызық жүргізетін болсақ, трапеция деп t Г графигі
аталатын фигураны аламыз. Трапеция ауданын есептеу қиынырақ
болып табылады, осыған байланысты фигураны тіктөртбұрыш пен
үшбұрышқа бөлеміз (Г графигі және Ғ графигі). Математика курсынан: v
тіктөртбұрыш ауданы = ұзындығы • ені екенін білеміз.
Біз үшбұрыштың ауданын қалай табу керектігін білеміз, сондықтан
жалпы жүрген қашықтықты тіктөртбұрыш пен үшбұрыш аудандарын v 0
қосу арқылы есептей аламыз.
t Ғ графигі

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР

1. Пойыздың үдеуі 0,5 м/с тең. Бұл нені білдіреді? Егер
2
пойыз тыныштық күйінен қозғалған болса, 15 с кейін
оның жылдамдығы қандай болады?
2. Бастапқы жылдамдығы 10 м/с болатын және 2,0 м/с 2
үдеуімен келе жатқан автокөліктің 4 с уақыттан соң
жылдамдығын есепте.
3. Пойыз 0,4 м/с үдеуімен тежеліп келе жатыр. Теже-
2
лу басталғаннан 15 с өткен соң оның жылдамдығы
10 м/с тең болды. Аналитикалық және графикалық
әдіспен пойыздың жүрген жолын анықта.

31