Page 79 -

Табиғатта үнемі өзгерістерді байқауға болады: күн мен түн, Ойланыңдар
жаз бен қыс. Мұндай қайталану периодтылық деп аталады, себебі ХИМИЯ
өзгерістер белгілі бір уақыт аралығында қайталанады. Д.И. Менделеев
textbooks nis edu kz
қасиеттері бірдей элементтерді атомдық массаларының арту реті Ричард Фейнман (1918–
бойынша бірінің астына бірін орналастырды. Алдыңғы кестелерден 1988) атомдық нөмірі ең көп
Д.И. Менделеев кестесінің айырмашылығы: Д.И. Менделеев кестедегі элемент нөмірі 137 болуы
кейбір ұяшықтарды бос қалдырды және әлі ашылмаған элементтердің мүмкін деп тұжырымдаған.
қасиеттерін болжады. Қалай ойлайсыңдар, нелік-
Периодтық кесте әрбір химия кабинетіне қажет. Алайда кестелер тен? Жауаптарыңда мынадай
әртүрлі формада берілуі мүмкін. Біз элементтердің периодтық дерекке назар аударыңдар:
кестеде атомдық массасына сай емес, атомдық нөміріне қарай тұрақтылық және ядроға
орналасатынын білеміз. Бірақ көп жағдайда атомдық масса мен тартылмас үшін электрондар
атомдық нөмір бірдей ретпен артады. жарық жылдамдығына қа-
рағанда тез қозғалуы керек.
4-тапсырма Қалай ойлайсыңдар, әлі қан-
Галлий (31) және германий элементтері Д.И. Менделеев олардың ша элемент ашуға болады?
ашылуын болжағаннан кейін ашылған. Оның болжамдарының
шындыққа қаншалықты жақын екенін көрсетіңдер.

ХИМИЯЛЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРДІҢ ПЕРИОДТЫҚ КЕСТЕСІ
1 18
1
Сутек 2 13 14 15 16 17 Гелий
2 Литий Бериллий Бор Көміртек Азот Оттек Фтор Неон

3
Натрий Магний 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Аллюминий Кремний Фосфор Күкірт Хлор Аргон
4 Калий Кальций Скандий Титан Ванадий Хром Марганец Темір Кобальт Никель Мыс Мырыш Галлий Германий Мышьяк Селен Бром Криптон

5
Рубидий Стронций Иттрий Цирконий Ниобий Молибден Технеций Рутений Родий Палладий Күміс Кадмий Индий Қалайы Сурьма Теллур Иод Ксенон
6
Цезий Барий Гафний Тантал Вольфрам Рений Осмий Иридий Платина Алтын Сынап Таллий Қорғасын Висмут Полоний Астат Радон
7
Франций Радий Резерфордий Дубний Сиборгий Борий Хассий Мейтнерий

Церий Празефдим Неодим Прометий Самарий Европий Гадолиний Тербий Диспрозий Гольмий Эрбий Тулий Иттербий Лютеций

Торий Протактиний Уран Нептуний Плутоний Америций Кюрий Берклий Калифорний Эйнштейний Фермий Менделевий Нобелий Лоуренский

Бейметалдар Сілтілік Галогендер Лантаноидтар
металдар
Ауыспалы Металдар Инертті газдар Белгісіз
металдар элементтер

Сілтілік-жер Металлоидтар Актиноидтар
металдар

Орындаңдар

1. И. Дёберейнер элементтерді қалай жіктеді? 4. Периодтық кестеде сутектен бұрын тұра-
2. Дж. Ньюлендс элементтердің арасындағы қандай тын жаңа элементтердің ашылуы мүмкін
байланыстарды анықтады? бе?
3. Д.И. Менделеев элементтерді топтау үшін нені қол- 5. Жаңа элементтердің ашылуы мүмкін бе?
данды? Неліктен оның кестесі алдыңғы ғалымдар- Олар периодтық кестенің қай жерінде
дың кестесіне қарағанда жақсырақ болды? орналасуы мүмкін?

79