Page 102 -

9.1 Тұқымқуалаушылық ақпараттарды сақтау мен

берудегі ДНҚ рөлі

Біздің генімізде не жасырылған?
textbooks nis edu kz
Әмір ұзақ уақыт бойы
Тұқымқуалаушылық – бұл ағзалардың өз белгілерін көріспеген тәтесіне қо-
ұрпақтан-ұрпаққа беру қасиеті. Мысалы, саған көз бен наққа келді. Тәтесі құ-
шаштың түсі, мұрынның пішіні, бойың, тілді жиыру қабілетің шақтап тұрып, оған: «Сен
өсіп қалыпсың ғой! Әкеңе
өз туысқандарыңнан берілді. тартып, бойың ұзын бо-
лыпты! Көзің атаңа ұқсап-
1-тапсырма Айнаға қарап, ойланып жауап бер. ты!» – деді. Неліктен біз
• Шашыңның түсі қандай? Түзу ме, бұйра ма? өз туыстарымызға сонша-
• Олар бір-бірінен алшақ орналасқан ба, әлде мұрынға жақын лықты ұқсас болып келеміз?
орналасқан ба?
• Иегіңде кішкене шұңқыр бар ма?
• Құлағыңның сырғалығы қандай?
• Оң қолмен жақсы жұмыс істейсің бе? Сол қолмен бе?
Саған қай белгілер ата-анаңның қайсысынан берілгенін анықта.
Ағзаның белгілері туралы ақпарат генде сақталады.
Ген – ДНҚ молекуласының бөлігі. Әр генде белгілі бір
нәруызды синтездеуге арналған код, ақпарат бар. Дәл
осы нәруыздар біздің өсіп-дамуымызды және ата-анала-
рымыздан қай белгілердің тұқым қуалайтынын анықтайды. Тірек сөздер
Ген құрылымының өзгеруі ағза белгісінің өзгеруіне әке- Тұқымқуалаушылық, ген,
леді. Сондықтан генді тұқымқуалаушылықтың бірлігі деп нәруыз, геном, ДНҚ, нуклеотид,
аденин, гуанин, цитозин, тимин,
атайды. Мысалы, ата-анаңның екеуінің де көздері жасыл фосфатты топ.
түсті болса, сен де осы ерекшелікке ие боласың.
Ген адамның жеке белгілерін анықтайды. Өсімдіктер мен
жануарлар геномының құрамы (генетикалық материал-
дар жиынтығы) құрылысы жағынан жалпы алғанда бірдей.
Жақын түрлердің бір-бірінен айырмашылығы аз болады да,
туыс емес түрлер бір-бірінен қатты ерекшеленеді. ДНҚ

ДНҚ – тіршілік молекуласы аденин

Барлық тірі ағзаларда олардың жасушаларында орна- Ген тимин
ласқан ДНҚ (дезоксирибонуклеин қышқылы) болады. цитозин
Онда ағзаның өсуі мен дамуы туралы генетикалық ақпа-
рат сақталған. Бұл – әрбір адамды бірегей ететін гендердің гуанин
реттілігі. Әрбір биологиялық түрдің ағзаларындағы жасу-
фосфатты
шаларда ДНҚ-ның белгілі бір саны болады. Барлық эука- топ
риоттардың ДНҚ молекулалары жасуша ядросында және
митохондриялар мен пластидтердің органоидтарында бо-
лады. Прокариоттарда ядро болмайды, сондықтан олардың
ДНҚ-сы цитоплазмада орналасады. ДНҚ молекуласының құрылысы

102